Hà Nội đề ra mục tiêu hết năm 2012 phải xóa hoàn toàn lò gạch thủ công. Tuy nhiên, đã gần hết nửa năm 2013 nhưng trên địa bàn thành phố vẫn còn hàng trăm lò gạch chưa phá dỡ. Đã quá nhiều lần diễn ra điệp khúc lò gạch đỏ lửa làm "cháy" lúa, rồi chủ lò lại đứng ra đền bù, xoa dịu người dân.

     Hà Nội đề ra mục tiêu hết năm 2012 phải xóa hoàn toàn lò gạch thủ công. Tuy nhiên, đã gần hết nửa năm 2013 nhưng trên địa bàn thành phố vẫn còn hàng trăm lò gạch chưa phá dỡ. Đã quá nhiều lần diễn ra điệp khúc lò gạch đỏ lửa làm "cháy" lúa, rồi chủ lò lại đứng ra đền bù, xoa dịu người dân. 

       Điều đáng nói, câu hỏi "Ai chịu trách nhiệm khi để xảy ra tình trạng này" vẫn còn bỏ ngỏ. Trong khi đó, thành quả sản xuất nông nghiệp tiếp tục bị thiệt hại nặng, sức khỏe của người dân tiếp tục bị ảnh hưởng... 

"Quýt làm cam chịu"

         Những ngày đầu hè oi bức, nắng như đổ lửa, người dân một số xã của huyện Quốc Oai, Phúc Thọ, Thạch Thất đứng ngồi không yên khi những cánh đồng lúa đang độ "đơm hoa kết trái" bị khói lò gạch "đốt cháy".

Lúa chết từ khói lò gạch thủ công

      Ngày 15-5, có mặt tại cánh đồng Ngoài Ngãi, xã Phùng Xá (Thạch Thất), PV Báo Hànộimới đã chứng kiến hàng chục người dân đội 5, đội 6, thôn Vĩnh Lộc, xã Phùng Xá đang rất bức xúc vì đã nhiều năm nay, lò gạch ở xã Sài Sơn (Quốc Oai) liên tục làm "cháy lúa" của họ. Đứng bên 3 sào lúa sắp thu hoạch đã chết khô, chị Chu Thị Thanh, thôn 6, xã Phùng Xá, giọng đầy bức xúc: "Vợ chồng tôi có 5 đứa con, thu nhập để nuôi chúng ăn học đều trông cậy vào ruộng, nay chuẩn bị thu hoạch, nhiều diện tích bị mất trắng, sao không đau lòng". Chị Thanh cho biết, ngay từ khi lò gạch hoạt động có dấu hiệu gây hại lúa, nhân dân đã thông báo cho HTX biết để can thiệp. Nhưng tất cả phản ánh đều bị phớt lờ. Tiếc của, chị Thanh và hàng chục gia đình đã mua thuốc về phun, mong phục hồi diện tích lúa bị ảnh hưởng song vẫn không cứu vãn được tình thế... 

         Những gì người dân nhận lại từ cái gọi là "đền bù" của chủ lò chẳng thấm vào đâu so với thiệt hại. Bà Nguyễn Thị Minh, ở đội 5, năm nay 66 tuổi, mỗi lần ra thăm thửa ruộng hơn 2 sào về lại "đứng ngồi không yên". Thửa ruộng của bà thời điểm này, thay bằng màu xanh và mùi thơm của bông lúa đang độ ngậm sữa thì lại ngả sang màu vàng úa, nhiều chỗ cháy đen sạm, bông lúa chĩa thẳng lên trời, hạt lép kẹp. Nếu lúa phát triển bình thường và thuận lợi như vụ xuân năm nay, bà sẽ thu hoạch được khoảng 4,5 tạ lúa. "Với giá hiện tại đang ở mức 750.000 đồng/tạ, giá trị hai sào lúa khoảng 3,3 triệu đồng. Qua 3 đợt cháy, tôi chỉ nhận được đền bù từ chủ lò là 360.000 đồng. Như vậy, quá thiệt thòi cho chúng tôi. Ai chịu trách nhiệm bây giờ, chúng tôi kêu mãi rồi mà không thấu?" - bà Minh bộc bạch. 

       Trao đổi với chúng tôi, ông Nguyễn Tường Kha, Phó Chủ tịch UBND xã Phùng Xá, cũng rất bức xúc và mong muốn báo chí lên tiếng để sớm chấm dứt tình trạng này: "Đầu vụ xuân, chúng tôi đã động viên bà con xuống đồng cấy lúa với lời hứa năm nay sẽ không xảy ra tình trạng cháy lúa. Vì hết năm 2012, lò gạch đã được xử lý triệt để. Thế nhưng trớ trêu thay nông dân vừa cấy lúa xuân xong thì lò gạch bên Sài Sơn bắt đầu đỏ lửa. Từ đó đến nay, cây lúa ở cánh đồng Ngoài Ngãi và đồng Đầm đã hứng chịu tổng cộng 6 lần cháy, tổng diện tích gần 20 mẫu. 

      Giờ chúng tôi không biết ăn nói thế nào với người dân". Vụ việc cũng đã được UBND huyện Thạch Thất báo cáo UBND TP Hà Nội chỉ đạo làm rõ trách nhiệm. Điều băn khoăn nhất của người dân và lãnh đạo xã Phùng Xá, lý do gì mà cùng một chủ trương xóa lò gạch, một bên làm ráo riết, đúng kế hoạch, một bên "nằm im" để thiệt hại xảy ra.

       Tại xã Sài Sơn (huyện Quốc Oai), người dân có ruộng lúa ở những khu lò gạch còn đốt chịu cảnh ngộ tương tự. Chủ nhiệm HTX Nông nghiệp Thụy Khuê Nguyễn Tất Tình (xã Sài Sơn) nhổ khóm lúa đã khô hết lá trên thửa ruộng của gia đình ông Nguyễn Công Sáng cho chúng tôi xem, giọng buồn bã: "Vất vả cày cấy cả vụ, nay lúa chuẩn bị làm đòng lại bị khô héo vì khói lò gạch, người dân rất xót". Không chỉ ruộng lúa nhà ông Sáng, rất nhiều thửa ruộng của người dân thôn Thụy Khuê bị ảnh hưởng nặng nề, nhiều thửa lá lúa chuyển màu vàng úa hoặc bị "cháy" rụi. Cách thửa ruộng của ông Sáng mươi bước, một lò gạch thủ công vẫn hoạt động, khói tỏa nghi ngút, phả hơi nóng xuống cánh đồng lúa xuân. Ông Nguyễn Bá Mại, Trưởng ban Kiểm soát HTX Nông nghiệp Thụy Khuê, cho biết: "Bất chấp lệnh cấm không được đốt gạch ngói thủ công, trong vòng tháng qua, trên địa bàn xã Sài Sơn vẫn còn tới 22 lò gạch thủ công liên tục "đỏ lửa". Ước tính, tổng diện tích lúa thiệt hại bởi khói lò gạch khoảng 3,5ha. Hiện có 17 lò đun đốt đã thỏa thuận đền bù thiệt hại cho người dân. Trong khi đó, trên cánh đồng Vòng của thôn Bảo Lộc, xã Võng Xuyên (huyện Phúc Thọ), có hàng chục lò gạch (trong đó có vỏ lò đốt gạch theo công nghệ thân thiện môi trường và vỏ lò thủ công) vẫn hoạt động bình thường, cho dù lúa ở đây đã bị cháy nhiều lần. Vào thời điểm cuối tháng 4, đầu tháng 5, luôn có 5-7 vỏ lò thủ công đã phá dỡ phần mái và ống khói, phần thân lò vẫn… hoạt động. Người dân thôn Bảo Lộc cho biết, những "lò gạch thủ công không ống khói" khi đốt gây tác hại rất lớn cho môi trường, gấp nhiều lần so với bình thường. Trước đó, vào thời điểm những ngày cuối tháng 3, trên cánh đồng này cũng đã xảy ra việc cháy lúa...

Đi ngược chỉ đạo của Chính phủ và UBND thành phố

        Khi chúng tôi đặt vấn đề: "Dư luận cho rằng, chính quyền đã "bật đèn xanh" cho chủ lò đốt gạch?", cả lãnh đạo phòng chuyên môn, UBND huyện và các xã liên quan ở huyện Phúc Thọ và huyện Quốc Oai đều khẳng định "hoàn toàn không có chuyện đó". Phó Trưởng phòng Quản lý đô thị huyện Phúc Thọ Khuất Duy Hùng cho rằng, ở một số nơi, trong đó các xã Võng Xuyên, Long Xuyên, chủ lò chỉ phá phần ống khói và mái lò, phần thân lò vẫn giữ nguyên. "Lợi dụng sự lơi lỏng của chính quyền sở tại, chủ lò đã đưa gạch mộc vào lò, "tận dụng" phần nguyên liệu còn lại đun đốt, làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất nông nghiệp của người dân. Đây là hiện tượng đốt trộm" - ông Hùng phân trần. Theo Phó Chủ tịch UBND huyện Phúc Thọ Nguyễn Việt Liên, do tập trung công tác dồn điền đổi thửa nên UBND huyện đã gia hạn cho các xã, thị trấn, trước khi cấy lúa xuân (25-1-2013) phải xóa xong lò gạch thủ công. Thế nhưng, cũng chính vì sự thiếu trách nhiệm của chính quyền cấp xã, chủ lò "lấn tới", để đến thời điểm này vẫn còn lò gạch đỏ lửa. "Nóng mắt" trước thực tế này, UBND huyện Phúc Thọ đã yêu cầu các xã xây dựng quy trình, ban hành các quyết định cưỡng chế tháo dỡ lò gạch thủ công nhưng đến ngày 2-5-2013 vẫn chưa ra được quyết định cưỡng chế nào. Điều đáng nói, huyện Phúc Thọ đã ra quân rất rầm rộ thực hiện "Năm kỷ cương hành chính", trong khi những chỉ đạo của chính quyền cấp huyện với cấp xã về xử lý lò gạch qua nhiều tháng vẫn chưa được thi hành.

        Ðã gần hết nửa năm 2013, tình trạng chính quyền các địa phương để lò gạch thủ công vẫn tồn tại, đun đốt là đi ngược lại chỉ đạo của Chính phủ và UBND TP Hà Nội. Trong lúc này, việc cưỡng chế, xóa tận gốc lò gạch thủ công là giải pháp tối ưu cho các địa phương. Tuy nhiên, khi PV Hànộimới đặt vấn đề này ra, lãnh đạo ở các địa phương vẫn viện nhiều lý do để ngụy biện. Phó Chủ tịch UBND xã Sài Sơn Đào Tiến Tuyến đẩy trách nhiệm xử lý lên cấp huyện: "Thẩm quyền của xã chỉ lập biên bản vi phạm, bởi giá trị tài sản công trình xây dựng trên 100 triệu đồng, việc ban hành các quyết định cưỡng chế thuộc thẩm quyền của UBND huyện. Mặt khác, lực lượng của xã mỏng nên khó kham nổi nhiệm vụ này". Từ thông tin của Phó Chủ tịch UBND xã Sài Sơn, có thể hiểu và cảm thông với những lo lắng của người dân khi mà chính quyền địa phương biết lò gạch vi phạm nhưng lại làm ngơ. 

        Liên quan đến vấn đề kinh phí, Trưởng phòng Quản lý đô thị huyện Phúc Thọ Hoàng Duy Kiên cho rằng, xóa lò gạch thủ công đang gặp khó khăn có nguyên nhân thiếu kinh phí. Chủ trương của UBND thành phố hỗ trợ xóa mỗi vỏ lò gạch thủ công 10 triệu đồng; hỗ trợ mỗi lao động tham gia sản xuất gạch thủ công thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo 2,5 triệu đồng; lao động không thuộc hộ nghèo, cận nghèo 1 triệu đồng/người. Tổng kinh phí phải hỗ trợ đối với việc xóa lò gạch thủ công của Phúc Thọ khoảng 10 tỷ đồng. "Nguồn kinh phí này, huyện phải tự cân đối. Là một huyện nghèo, ngân sách của huyện không thể cân đối, buộc phải xin thành phố hỗ trợ nhưng chưa được giải quyết". Thế nhưng, khi trao đổi về thực tế ở huyện Phúc Thọ, Phó Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội Hà Ngọc Hồng khẳng định, cơ chế, chính sách hỗ trợ xóa lò gạch thủ công đã đủ và khá cụ thể, kể cả kinh phí cho cưỡng chế giải tỏa, đào tạo nghề, giải quyết việc làm cho người lao động. Trách nhiệm này hoàn toàn thuộc về chính quyền địa phương... 

        Chủ trương xóa lò gạch thủ công là phù hợp trong tình hình hiện nay. Tuy nhiên, khu vực nông thôn Hà Nội đang cần một lượng lớn vật liệu xây dựng để kiến thiết cơ sở hạ tầng, xây dựng nông thôn mới, trong đó gạch xây đóng vai trò quan trọng; thêm nữa, hàng vạn lao động mất việc làm, thu nhập trở nên bấp bênh… Thực trạng trên, đòi hỏi những bước đi hợp lý để giải bài toán hóc búa này.

Lò gạch "thân thiện"

         Triển khai Kế hoạch số 130 của UBND TP Hà Nội, đến hết 2012 phải xóa xong 100% lò gạch thủ công gây ô nhiễm môi trường, phần lớn các huyện như Thanh Oai, Mê Linh, Thường Tín, Ứng Hòa, Mỹ Đức, Sóc Sơn… đã tích cực ra quân giải quyết dứt điểm lò gạch. Một số địa phương đã tập trung xử lý hàng trăm vỏ lò. Phó Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội Hà Ngọc Hồng cho rằng, quá trình chỉ đạo phá dỡ lò gạch ở Hà Nội như một "cuộc cách mạng". Từ chỗ toàn thành phố có 1.750 lò gạch thủ công, đến hết tháng 12-2012 đã xóa được 1.236 vỏ lò. Kết quả này cho thấy sự quyết tâm lớn của thành phố trong hai năm. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, một số huyện vẫn chây ỳ hoặc không kiên quyết. Tính đến hết tháng 4-2013, thành phố vẫn còn gần 300 vỏ lò gạch thủ công ở các huyện Ba Vì (80 lò), Chương Mỹ (68 lò), Quốc Oai (87 lò), Đan Phượng (61 lò), Phúc Thọ (17 lò), Thạch Thất (5 lò). "Chỉ đạo của thành phố là quyết liệt, các huyện chưa xóa xong lò gạch thủ công là vi phạm. Việc này thành phố, Sở Xây dựng đã có các văn bản chỉ đạo, đốc thúc nhiều lần song vẫn chưa có chuyển biến. Trong khi các địa phương khác thực hiện tốt, không có lý do gì các huyện Phúc Thọ, Quốc Oai, Chương Mỹ, Ba Vì nói là không thực hiện được". - Ông Hồng nói. 

Đất nông nghiệp bị những lò gạch ở Sài Sơn (Quốc Oai) "cày xới"

        Trên thực tế, số lò gạch của các địa phương này so với các huyện Sóc Sơn, Phú Xuyên, Ứng Hòa, Mê Linh không nhiều. Theo ông Hồng, các địa phương phải giải quyết triệt để lò gạch thủ công thì mới tiến hành chuyển sang công nghệ mới là gạch nung thân thiện môi trường. Trước khi chưa tiến hành xóa lò gạch thủ công, thành phố Hà Nội có 1.750 vỏ lò, giải quyết việc làm cho khoảng 35 vạn lao động (trung bình mỗi lò gạch giải quyết việc làm cho 20 lao động). Theo đánh giá của Sở Xây dựng Hà Nội, nhu cầu vật liệu xây dựng của thành phố khoảng 2 tỷ viên gạch nung/năm; trong đó, gạch nung thủ công đáp ứng gần 50%. Như vậy, khi thành phố xóa lò gạch thủ công, có nghĩa là thiếu một nửa lượng gạch cho xây dựng. Giải bài toán này, trước mắt thành phố Hà Nội chỉ đạo các nhà máy gạch tuynel hoạt động tối đa công suất, đồng thời thực hiện chủ trương chuyển đổi từ sản xuất gạch thủ công sang áp dụng công nghệ có hệ thống xử lý khói lò, giảm thiểu ô nhiễm môi trường. 

       Liên quan đến việc thí điểm lò gạch thân thiện với môi trường, Thủ tướng Chính phủ đã có Chỉ thị là hạn chế tối thiểu. Song trong quy hoạch sản xuất vật liệu xây dựng giai đoạn 2011-2016, phải có khoảng "đệm" để giải quyết việc thiếu hụt 50% nhu cầu gạch xây dựng, thành phố cho phép thí điểm lò gạch cải tiến thân thiện với môi trường. Dù vậy, đây chỉ là giải pháp tình thế, về sau các lò gạch này cũng phải chuyển đổi. Hiện công nghệ mới được thí điểm tại huyện Ba Vì và Phúc Thọ (17 cặp lò), đã đạt các chỉ tiêu khí thải CO, NO2, SO2, HF, bảo đảm theo Quy chuẩn QCVN 19:2009. Từ kết quả thí điểm này, các huyện đã đề nghị UBND thành phố cho phép áp dụng công nghệ với số lượng cụ thể: Sóc Sơn 33 lò, Đan Phượng 6 lò, Mỹ Đức 10 lò, Quốc Oai 12 lò, Phúc Thọ 20 lò, Chương Mỹ 21 lò, Ứng Hòa 12 lò, Ba Vì 6 lò. Theo đánh giá kết quả của Trung tâm Quan trắc và Phân tích tài nguyên môi trường, công nghệ lò gạch này có được cơ giới hóa từ khâu tạo hình đến khâu ra lò, bảo đảm điều kiện làm việc tốt cho người lao động; mức tiêu hao nguyên, nhiên vật liệu giảm so với sản xuất gạch thủ công; chất lượng sản phẩm đạt tiêu chuẩn; mức đầu tư phù hợp với các cơ sở sản xuất nhỏ khu vực nông thôn. Cũng theo chỉ đạo của Sở Xây dựng, việc chuyển đổi chỉ cho phép áp dụng đối với các khu vực xa nguồn cung vật liệu xây từ các nơi khác đến, đáp ứng được một phần nhu cầu về vật liệu trong chương trình xây dựng nông thôn mới đang triển khai trên địa bàn thành phố. Chủ trương này nếu được triển khai sẽ góp phần giảm được sự mất cân đối cung cầu về vật liệu xây trước khi chuyển sang giai đoạn phát triển vật liệu không nung; bảo đảm việc làm cho một bộ phận lao động nông thôn trong giai đoạn chuyển tiếp.

Gạch không nung - hãy đợi đấy!

       Thông tư số 09/2012/TT-BXD của Bộ Xây dựng đã quy định về việc sử dụng vật liệu không nung trong các công trình xây dựng được đầu tư bằng nguồn vốn Nhà nước theo quy định; tại các đô thị loại 3 trở lên, phải sử dụng 100% vật liệu không nung từ năm 2013; các công trình xây dựng từ 9 tầng trở lên, không phân biệt nguồn vốn, từ nay đến năm 2015, phải sử dụng tối thiểu 30% và sau năm 2015, phải sử dụng tối thiểu 50% vật liệu không nung loại nhẹ trong tổng số vật liệu xây. Vì vậy, phần lớn gạch nung, gạch tuynel sẽ không còn phù hợp với các công trình xây dựng trong thời gian tới. Hơn nữa, Quy hoạch phát triển vật liệu xây dựng thành phố Hà Nội đến năm 2020, định hướng đến năm 2030 được UBND thành phố phê duyệt tại Quyết định số 4524/QĐ-UBND ngày 29-9-2011 đã xác định rõ: Không đầu tư mới sản xuất gạch nung vào giai đoạn 2016-2020. Vậy thời gian tới, mấu chốt của bài toán gạch xây vẫn phải là tập trung sản xuất gạch không nung. Thế nhưng, đến thời điểm này ở Hà Nội lại hầu như chưa có gạch không nung sản xuất quy mô lớn, mới chỉ có một số điểm nhỏ lẻ, công suất nhỏ như: Công ty Toàn Cầu (Chương Mỹ) với sản lượng khoảng 50 triệu viên/năm hoặc một số cơ sở thử nghiệm tại thị xã Sơn Tây, huyện Từ Liêm. Ngoài ra, có một số cơ sở quy mô hộ gia đình ở nông thôn làm gạch bê tông đá mạt, xi măng cốt liệu thay thế được gạch đặc trong xây dựng cống rãnh, kênh mương. Như vậy, về lâu dài, nhu cầu gạch xây của Hà Nội vẫn là một vấn đề nan giải, vẫn chưa có lời giải tốt nhất. Hiện UBND thành phố đã giao Sở Xây dựng triển khai đề tài về phát triển vật liệu không nung trên địa bàn thành phố Hà Nội. "Trước đây, Sở Xây dựng triển khai chương trình phát triển vật liệu không nung. Khi trình, thành phố yêu cầu chuyển thành đề tài. Hiện Đề tài này đang trong quá trình triển khai thực hiện. Việc thay thế sử dụng gạch không nung đã có nhiều cuộc họp phổ biến thực hiện, các văn bản đã gửi các địa phương và thường xuyên tuyên truyền nhưng việc thực hiện vẫn chưa được các địa phương quan tâm". - Phó Giám đốc Sở Xây dựng Hà Ngọc Hồng cho biết.

        Thực tế cho thấy, UBND TP Hà Nội cần sớm xem xét cho các địa phương triển khai xây dựng lò gạch áp dụng công nghệ tiên tiến về xử lý khói để bù đắp nguồn cung thiếu hụt. Liên quan đến việc sử dụng loại vật liệu xây dựng thay thế gạch nung, đây là vấn đề nan giải, cần quá trình thay đổi suy nghĩ của người sử dụng, không thể một sớm một chiều có thể phát huy được. Ngoài ra, UBND TP Hà Nội nên có những chính sách hỗ trợ về tài chính, ưu đãi mặt bằng... tạo điều kiện giúp các doanh nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng không nung, giảm chi phí đầu vào, từ đó có sản phẩm giá cả hợp lý trên thị trường. Có như vậy, người dân mới chuyển dần sang sử dụng gạch không nung. 

Chí Kiên - Hoài Thu/hanoimoi.com.vn

Lượt xem: 602