Trải 70 năm qua, hoạt động nghị trường Quốc hội cũng như HĐND các cấp; lớp lớp những người đại biểu nhân dân với phẩm chất đạo đức trong sáng, giàu trí tuệ; có bản lĩnh và nghĩa khí; vì dân, vì nước kế tiếp nhau góp phần làm nên những thành quả của Quốc hội, HĐND nói riêng và thành quả của công cuộc xây dựng, bảo vệ và phát triển chung của đất nước, của từng địa phương. Những hình ảnh đẹp của họ đã để lại dấu ấn sâu đậm trong lòng cử tri và nhân dân cả nước. Người đại biểu nhân dân phải thấy đó là niềm vui, niềm tự hào lớn và cần phải giữ gìn, lan tỏa!

Kể từ tháng 1 năm 1946, khi tiến hành cuộc tổng tuyển cử đầu tiên bầu ra Quốc hội Việt Nam đến nay, đã có trên 6000 người được cử tri cả nước bầu làm Đại biểu Quốc hội, còn với đại biểu HĐND các cấp, con số lớn gấp rất nhiều lần. Thực tế cho thấy, mỗi lần bầu cử Đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND các cấp, căn cứ vào các quy đinh của hiến pháp, pháp luật, các cấp ủy đảng, chính quyền và Ủy ban MTTQ từ trung ương đến địa phương đều rất vất vả trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo điều hành, đầu tư công sức, trí tuệ, cơ sở vật chất, an ninh trật tự để bảo đảm tổ chức thành công cuộc bầu cử. Bản thân các ứng cử viên cũng phải lo toan chuẩn bị đầy đủ những điều kiện để đáp ứng các tiêu chuẩn người đại biểu và con phải trau dồi kỹ năng, cách thức vận động bầu cử để làm sao đạt được nguyện vọng chí hướng của mình…Nhìn chung, các ứng cử viên được lựa chọn đều bảo đảm đủ tiêu chuẩn, có động cơ, mục đích trong sáng, xác định rõ làm đại biểu là để cống hiến cho dân, cho nước. Người được bầu làm đại biểu nhân dân thật đúng là một vinh dự lớn; phải thấy được điều đó và phải quyết tâm làm tốt nhiệm vụ, trọng trách cử tri và nhân dân giao phó.

Trải qua 14 nhiệm kỳ Quốc hội và nhiều khóa nhiệm kỳ HĐND các cấp; cử tri và các tầng lớp nhân dân cả nước không phủ nhận những công tích của các cơ quan dân cử trên các lĩnh vực xây dựng hoàn thiện hệ thống pháp luật để quản lý nhà nước; giám sát các vấn đề quan trọng, các vấn đề “nóng và bức xúc” mà cử tri kiến nghị, khiếu nại, tố cáo… Với chức năng xây dựng pháp luật, 13 nhiệm kỳ qua, Quốc hội đã hoàn thành tốt việc xây dựng hệ thống pháp luật trong đó có Hiến pháp và hàng trăm đạo luật, giúp cho Nhà nước điều hành quản lý trên các lĩnh vực quan hệ xã hội…. Với chức năng giám sát, các cơ quan của Quốc hội, Đoàn ĐBQH các tỉnh, thành phố đã thực hiện hàng trăm kỳ, cuộc giám sát dưới nhiều hình thức như thành lập Đoàn giám sát tại cơ sở, chất vấn tại nghị trường…mang lại hiệu quả, nhiều vụ việc tham nhũng lãng phí, thông qua hoạt động giám sát đã phát hiện xử lý và ngăn chặn. Hoạt động tiếp xúc cử tri thường kỳ và chuyên đề; hoạt động tiếp công dân của đại biểu Quốc hội, đại biểu HĐND không ngừng đổi mới; thông các qua hoạt động này nhiều ý kiến kiến nghị của cử tri; nhiều đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân đã được chuyển đến các cơ quan, người có thẩm quyền xem xét giải quyết… Có thể khẳng định vai trò của các cơ quan dân cử, các đại biểu dân cử đã và đang góp phần làm cho Nhà nước cộng hòa XHCN Việt Nam trở nên hoàn thiện, thành một nhà nước pháp quyền, của dân, do dân và vì dân. Qua khảo sát thực tế ở nhiều địa phương, đa số cử tri và nhân dân có rất nhiều ấn tượng tốt đẹp về Quốc hội và đại biểu Quốc hội, về HĐND và đại biểu HĐND khi họ được theo dõi và chứng kiến diễn biến tại các kỳ họp, đại biểu thảo luận quyết định đúng và trúng những vấn đề quan trong của đất nước, của địa phương; hoạt động giám sát của đại biểu bằng hình thức chất vấn trực tiếp; cũng như được chứng kiến các hoạt động khác của nhiều đại biểu Quốc hội, đại biểu HĐND giữa hai kỳ họp.

Tại hội nghị kỷ niệm 70 năm ngày Tổng tuyển cử đầu tiên bầu ra Quốc hội Việt Nam, một vị đại biểu cử tri thành phố Hà Nội phát biểu: “Từ điển thành ngữ và tục ngữ Việt Nam có câu:“ Trông mặt mà bắt hình dong…” . Chất lượng đại biểu thế nào thì hiệu quả hoạt động của Quốc hội thế đó.” Có đại biểu tâm sự: “Tôi là người rất bản lĩnh trước những vấn đề tình cảm. Nhưng kỳ lạ, hôm vận động bầu cử, đọc lời hứa của mình trước cử tri tôi run và lo lắng. Tan cuộc rồi, về nhà ngẫm nghĩ không biết sau này nếu trúng đại biểu sẽ làm gì đây để xứng đáng với niềm tin, sự tín nhiệm của cử tri…” . Có đại biểu giãi bày: “Khi chưa làm đại biểu bạn bè nhìn tôi, ứng xử với tôi rất xuề xòa, giản đơn. Ấy mà khi tôi làm đại biểu Quốc hội, họ rất ý tứ khi giao tiếp, kể cả cái bắt tay với tôi… Hành động ấy khiến tôi trăn trở phải làm gì để thân thiện hơn, xóa đi khoảng cách ấy…” . Trong quá trình hoạt động, vui có, nhung buồn cũng có. Không ít đại biểu trăn trở và thấy mình bất lực trước nhũng sự việc sai trái mà tai nghe mắt thấy, thậm trí đã giám sát và đã có kiến nghị đối với cơ quan, người có thẩm quyền; nhưng việc giải quyết, khắc phục vẫn không được thực hiện… Bởi quyền của đại biểu chung chung; lực của đại biểu phải nói là hạn hẹp, không tương xứng. Ngay tại thành phố Hà Nội, trước những phản ánh, bức xúc của cử tri, có đại biểu Quốc hội đã vi hành rất vất vả đi khảo sát tìm hiểu tình trạng ô nhiễm sông Đáy, sông Nhuệ, sông Tô Lịch. Khi có đủ “chứng cứ” , đại biểu làm văn bản kiến nghị gửi cơ quan, người có thẩm quyền … Rồi thời gian cứ lặng lẽ trôi, những dòng sông vẫn là dòng sông chết… Đại biểu tâm sự “Tôi thấy bất lực và thất vọng trước lời hứa của chính mình…

Tuy nhiên vẫn còn thực tế đáng buồn và cần có sự nhìn thẳng để đánh giá một cách công bằng, khách quan đối với hoạt động của đại biểu Quốc hội cũng như đại biểu HĐND các cấp. Đó là: Trong các hội nghị gặp gỡ, tiếp xúc với cử tri, vận động bầu cử, người ứng cử đại biểu thường đưa ra những lời hứa, cam kết bằng chương trình hành động của mình. Tuy nhiên không ít đại biểu đã quên lời hứa, “lời nói gió bay” hoặc thực hiện không đến nơi đến chốn, đã làm mất lòng tin của cử tri. Có cử tri tâm sự: “Lần nào đại biểu Quốc hội hoặc đại biểu HĐND về tiếp xúc cử tri ở địa phương tôi, với trách nhiệm là thành viên Hội Cựu chiên binh, tôi đều được tham dự. Nhưng thật buồn vì thấy có đại biểu còn có lỗi giữa nói và làm. Vấn đề về ô nhiễm các con sông lần trước tôi đã phát biểu, không thấy chuyển biến, cách hai kỳ sau tôi lại nêu kiến nghị. Thật buồn, vị đại biểu tiếp thu bảo đây là lần đầu tiên chúng tôi nghe kiến nghị này?...”. Tại nghị trường, vẫn còn thực trạng đa số các ý kiến phát biểu thảo luận và chất vấn thuộc về đại biểu chuyên trách và đại thuộc các đoàn thể, không thuộc cơ quan quản lý nhà nước…Vẫn còn một số đại biểu cuối nhiệm kỳ mới dám “nói to” về các vấn đề mà cử tri bức xúc. Và đa số đại biểu là “Quan to” thường “im hơi, lặng tiếng”, né tránh chất vấn tại nghị trường về những vấn đề “nóng” hoặc vấn đề cử tri và nhân dân đang bức xúc như: Tham nhũng, lãng phí, lợi ích nhóm,... Nếu họ có phát biểu thì phát theo kiểu chung chung chi sự, “bắn chỉ thiên” không thể hiện rõ quan điểm và thường không nhiệt tình tham dự các hoạt động giám sát của các cơ quan Quốc hội hoặc HĐND… Ở HĐND cấp huyện và cấp xã vần còn tình trạng “dĩ hòa vi quý” , “mũ ni che tai”, đại biểu rất ít hoặc không tham gia phát biểu; khiến cho hoạt động thảo luận hoặc chất vấn tại các kỳ họp HĐND rất buồn tẻ. Tại nghị trường Quốc hội, bao giờ các báo cáo của Chính phủ và các bộ ngành cũng nêu rất nhiều thành tích, đề cập đến khiếm khuyết rất ít; hoặc tại nghị trường HĐND báo cáo của UBND và các ngành cũng vậy; nếu đại biểu không đủ trình độ, lơ mơ, không có tư duy, bản lĩnh thì đọc xong thường cho qua luôn. Những đại biểu như vậy họ đã và đang là “Nghị gật” làm ảnh hưởng xầu đến các hoạt động của cơ quan dân cử, làm xấu hình ảnh đại biểu dân cử, khiến cho lòng tin của cử tri và nhân dân đối với cơ quan dân cử và đại biểu dân cử giảm sút! Một nhiệm kỳ Quốc hội, HĐND là 5 năm phải thực hiện nhiều công việc rất quan trọng, rất nặng nề. Thế nhưng đáng buồn là khá nhiều đại biểu lại coi đó là một việc phụ. Có người cố đạt được mục đích làm đại biểu để lấy thương hiệu… Thời gian qua, ở Quốc hội cũng như HĐND các cấp ở địa phương, trong quá trình hoạt động, có những vị đại biểu do không hoàn thành nhiệm vụ phải bãi nhiệm, vi phạm pháp luật phải bãi miễn; hoặc buộc phải rờivị trí được nhân dân giao phó…

Nhiệm kỳ Quốc hội và HĐND là 5 năm. Khoảng thời gian vừa phải và tương đồng với các nhiệm kỳ nghị viện ở các nước trên thế giới. Có người chỉ tham gia làm đại biểu đủ một nhiệm kỳ, có người tham gia nhiều nhiệm kỳ, quá trình hoạt động có thành công nhưng cũng có thất bại; bởi các nguyên nhân khách quan nhưng cũng có nguyên nhân từ chủ quan của đại biểu. Đúng là buồn vui nhiều ít đan xen, chỉ có đại biểu mới suy ngẫm thấm thía… Thiết nghĩ muốn tăng niềm vui và xua bớt đi nỗi buồn đại biểu cần phải có những giải pháp chung và riêng.

Trước hết phải khẳng định rằng chất lượng hiệu quả hoạt động của các cơ quan dân cử phụ thuộc vào chất lượng đại biểu. Do đó khi tổ chức bầu cử đại biểu Quốc hội cũng như đại biểu HĐND các cấp phái chú trọng công tác lựa chọn ứng cử viên, nhất là việc lãnh đạo, chỉ đạo về nhân sự, cơ cấu, phải có thái độ kiên quyết xử lý sự lợi dụng bè phái, lợi ích nhóm. Về phía cử tri khi đi bầu cử cũng phải công tâm, khách quan chọn những người xứng đáng nhất của dân, tuyệt đối không “tặc lưỡi” để bầu cho xong. Không để xảy ra lỗi để “Lọt lưới” những người thiếu trách nhiệm vào làm đại biểu của cơ quan dân cử, loại bỏ được những người không có tài, đức vào bộ máy công quyền. Đây không chỉ là để thực hiện Nghị quyết của Đại hội Đảng XII mà còn là nguyện vọng của cử tri và nhân dân cả nước.

 Hai là, trong tiến trình phát triển của xã hội Việt nam và Quốc tế ngày nay đã khác xa trước đây; hoạt động nghị trường cũng nhiều áp lực đòi hỏi chiều sâu và sự đổi mới; trình độ dân trí cũng thay đổi. Đại biểu Quốc hội hay đại biểu HĐND cần phải hiểu biết vè quyền và trách nhiệm của mình; phải coi việc làm người đại biểu là việc chính. Đại biểu trong quá trình hoạt động phải biết giữ lời hứa và biến thành hiện thực. Vẫn biết rằng để thực hiện có hiệu quả lời hứa còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố và cần có sự giúp đỡ, tạo điều kiện, sự phối hợp của các cơ quan, tổ chức liên quan. Nhưng trách nhiệm trước hết vẫn thuộc về người đại biểu. Đại biểu phải gắn bó để thấu hiểu cử tri và để được lòng tin của cử tri thì đại biểu phải không ngừng tu dưỡng tâm đức trong sáng vì dân, vì nước.

 Ba là đại biểu phải xác định rõ vinh dự, trách nhiệm và tâm thế của người đại diện cho toàn dân, đại diện cho những người chủ của đất nước. Sức mạnh và thế lực của đại biểu là sức mạnh của toàn dân. Quốc hội và HĐND hoạt động theo cơ chế theo biểu quyết đa số. Nếu chỉ một mình mình rung cảm, một mình mình kiến nghị sẽ không có giá trị. Do đó đại biểu dân cử không những phải phẩm chất, trí tuệ, bản lĩnh dám nói và dám làm. Đại biểu phải có nghĩa khí vượt lên trên những áp lực về lợi ích cá nhân, lợi ích nhóm, những mối quan hệ trên dưới, ngang dọc vô cùng phức tạp, sự đe dọa bên ngoài hay áp lực từ chính trong nội bộ của mình và biết lan tỏa ủng hộ những cái tốt, cái đúng; chống lại sai trái; phải có dũng khí để thể hiện chính kiến với từng vấn đề, từng vụ việc…

Bốn là, với người đại biểu có trách nhiệm biết lo cho dân, cho nước thì 5 năm thật ngắn; họ mong có thời gian để lo cho dân, cho nước, canh cánh có khi mất ăn, mất ngủ, trăn trở nhiều vấn đề khi xây dựng pháp luật, quyết định, giám sát…. Nhưng với đại biểu thiếu trách nhiệm, đại biểu có cái đầu trơ và trái tim nguội lạnh thì 5 năm hoạt động đại biểu với họ chỉ là phụ và lặng lẽ qua đi, không dấu ấn, không tâm tư. Bởi vậy, ngoài việc thường xuyên nâng cao trách nhiệm đại biểu thì Quốc hội cần xem xét bổ sung, cụ thể hơn các quy định của pháp luật về quyền và trách nhiệm của đại biểu; Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Thường trực HĐND các cấp cũng cần có Quy chế quy định cụ thể và sát thực về các tiêu chí theo dõi đánh giá hoạt động đại biểu; kiên quyết không để những đại biểu không xứng là “công bộc của dân” tồn tại trong các cơ quan dân cử.

Trải 70 năm qua, hoạt động nghị trường Quốc hội cũng như HĐND các cấp; lớp lớp những người đại biểu nhân dân với phẩm chất đạo đức trong sáng, giàu trí tuệ; có bản lĩnh và nghĩa khí; vì dân, vì nước kế tiếp nhau góp phần làm nên những thành quả của Quốc hội, HĐND nói riêng và thành quả của công cuộc xây dựng, bảo vệ và phát triển chung của đất nước, của từng địa phương. Những hình ảnh đẹp của họ đã để lại dấu ấn sâu đậm trong lòng cử tri và nhân dân cả nước. Người đại biểu nhân dân phải thấy đó là niềm vui, niềm tự hào lớn và cần phải giữ gìn, lan tỏa!

Nguyễn Xuân Diên 

Lượt xem: 599