Tại Kỳ họp thứ 7, Quốc hội đã thông qua Luật Đầu tư công gồm 6 Chương, 108 Điều, có hiệu lực từ ngày 1/1/2015. Đây là một trong những dự án Luật quan trọng, liên quan đến việc xác lập thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; tạo cơ sở pháp lý để khắc phục tình trạng đầu tư dàn trải, lãng phí, thất thoát, tham nhũng và chạy dự án đầu tư...

Tại Kỳ họp thứ 7, Quốc hội đã thông qua Luật Đầu tư công gồm 6 Chương, 108 Điều, có hiệu lực từ ngày 1/1/2015. Đây là một trong những dự án Luật quan trọng, liên quan đến việc xác lập thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; tạo cơ sở pháp lý để khắc phục tình trạng đầu tư dàn trải, lãng phí, thất thoát, tham nhũng và chạy dự án đầu tư.

Kỳ họp thứ 7 Quốc hội đã thông qua Luật Đầu tư công và chính thức có hiệu lực từ 01/01/2015

Theo đó, Luật thống nhất khái niệm "Đầu tư công" là hoạt động đầu tư của Nhà nước vào các chương trình, dự án xây dựng kết cấu hạ tầng KTXH và đầu tư vào các chương trình, dự án phục vụ phát triển KTXH. Luật Đầu tư công áp dụng đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia hoặc có liên quan đến hoạt động đầu tư công, quản lý và sử dụng vốn đầu tư công. Lĩnh vực đầu tư công gồm: Đầu tư các chương trình, dự án kết cấu hạ tầng kinh tế-xã hội; đầu tư phục vụ hoạt động của các cơ quan Nhà nước, đơn vị sự nghiệp, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị-xã hội; đầu tư và hỗ trợ hoạt động cung cấp sản phẩm, dịch vụ công ích; đầu tư của Nhà nước tham gia thực hiện dự án theo hình thức đối tác công - tư.

Dự án đầu tư công được phân loại thành dự án quan trọng quốc gia, dự án nhóm A, nhóm B và nhóm C dựa trên mức độ quan trọng và quy mô.

Trong đó, dự án quan trọng quốc gia là dự án đầu tư độc lập hoặc cụm công trình liên kết chặt chẽ với nhau thuộc một trong các tiêu chí: Sử dụng vốn đầu tư công từ 10.000 tỷ đồng trở lên; ảnh hưởng lớn đến môi trường hoặc tiềm ẩn khả năng ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường (bao gồm nhà máy điện hạt nhân; sử dụng đất có yêu cầu chuyển mục đích sử dụng đất vườn quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên, khu bảo vệ cảnh quan, khu rừng nghiên cứu, thực nghiệm khoa học từ 50ha trở lên; rừng phòng hộ đầu nguồn từ 50ha trở lên; rừng phòng hộ chắn gió, chắn cát bay, chắn sóng, lấn biển, bảo vệ môi trường từ 500ha trở lên; rừng sản xuất từ 1.000ha trở lên); Sử dụng đất có yêu cầu chuyển mục đích sử dụng đất trồng lúa nước từ hai vụ trở lên với quy mô từ 500ha trở lên; di dân tái định cư từ 20.000 người trở lên ở miền núi, từ 50.000 người trở lên ở các vùng khác; dự án đòi hỏi phải áp dụng cơ chế, chính sách đặc biệt cần được QH quyết định. Quốc hội là cơ quan quyết định chủ trương đầu tư dự án đầu tư công quan trọng của quốc gia.

Thủ tướng Chính phủ quyết định chủ trương đầu tư dự án nhóm A; dự án sử dụng vốn ngân sách Trung ương của Cơ quan Trung ương của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và của tổ chức chính trị-xã hội, các cơ quan, tổ chức khác quản lý, dự án khẩn cấp sử dụng vốn ngân sách Trung ương; chương trình đầu tư sử dụng vốn ODA và vốn vay ưu đãi của các nhà tài trợ nước ngoài, trừ các chương trình mục tiêu quốc gia, chương trình mục tiêu theo quy định trên; dự án sử dụng vốn ODA và vốn vay ưu đãi của các nhà tài trợ nước ngoài theo quy định của Chính phủ.

Người đứng đầu các bộ, cơ quan Trung ương quyết định chủ trương đầu tư dự án nhóm B và nhóm C sử dụng vốn đầu tư từ ngân sách Nhà nước; vốn công trái quốc gia, vốn trái phiếu Chính phủ, vốn tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước; vốn từ nguồn thu để lại cho đầu tư nhưng chưa đưa vào cân đối ngân sách Nhà nước do cơ quan mình quản lý; dự án sử dụng vốn ODA và vốn vay ưu đãi của các nhà tài trợ nước ngoài do cơ quan mình quản lý.

HĐND các cấp quyết định chủ trương đầu tư chương trình đầu tư bằng toàn bộ vốn cân đối ngân sách địa phương, vốn trái phiếu chính quyền địa phương, vốn từ nguồn thu để lại cho đầu tư nhưng chưa đưa vào cân đối ngân sách địa phương và các khoản vốn vay khác của ngân sách địa phương để đầu tư; dự án nhóm B và dự án trọng điểm nhóm C thuộc cấp mình quản lý. UBND các cấp quyết định chủ trương đầu tư dự án thuộc cấp mình quản lý.

Thực tế quản lý đầu tư công trong thời gian qua cho thấy lãng phí lớn nhất do chủ trương đầu tư không đúng, không hiệu quả. Vì vậy, việc quy rõ trách nhiệm quyết định chủ trương đầu tư được xem là vấn đề mới nhất, đột phá nhất trong Luật Đầu tư công.

Bởi lẽ tình trạng lãng phí, thất thoát vốn đầu tư công do buông lỏng quản lý, đầu tư dàn trải, tham nhũng, bớt xén trong thi công... đã kéo dài trong nhiều năm nhưng chưa có biện pháp khắc phục, thậm chí có mặt còn trầm trọng hơn. Vì vậy, phân rõ trách nhiệm chủ trương, thẩm định dự án của từng cấp là yêu cầu lớn đặt ra trong Luật Đầu tư công. Trong luật dành hẳn một chương để chế định các nội dung, quy trình phê duyệt chủ trương đầu tư và quyết định đầu tư.

Trong đó, điểm đổi mới quan trọng là thể chế hóa quy trình quyết định chủ trương đầu tư. Đây là điểm khởi đầu, quyết định tính đúng đắn, hiệu quả của chương trình, dự án, nhằm ngăn ngừa sự tùy tiện và nâng cao trách nhiệm của người ra quyết định chủ trương đầu tư.

Cùng với việc đổi mới mạnh mẽ công tác lập kế hoạch đầu tư bằng việc chuyển từ lập kế hoạch ngắn hạn, hàng năm, sang kế hoạch trung hạn - 5 năm. Những quy định mới của Luật Đầu tư công sẽ quyết định chủ trương đầu tư đúng đắn, hiệu quả hơn, đặc biệt là tạo ra sự công khai, minh bạch trong phân bổ nguồn lực của Nhà nước.

Đáng chú ý, Luật Đầu tư công đã quy định về trình tự, thủ tục, quy trình giám sát đầu tư của cộng đồng; quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp tham gia thực hiện giám sát cộng đồng đối với các chương trình, dự án đầu tư công.

Quy định về việc lấy ý kiến cộng đồng dân cư nơi thực hiện dự án đối với việc quyết định đầu tư các dự án quan trọng quốc gia, dự án nhóm A, dự án có quy mô di dân, tái định canh, định cư lớn, dự án có nguy cơ tác động lớn đến môi trường, dự án có ảnh hưởng trực tiếp tới đời sống kinh tế xã hội của cộng đồng dân cư nơi thực hiện dự án về chủ trương, chính sách đầu tư, xây dựng, đất đai, xử lý chất thải và bảo vệ môi trường, đền bù, giải phóng mặt bằng và phương án tái định canh, định cư theo quy định của pháp luật.

Nội dung của việc giám sát cộng động là theo dõi, kiểm tra việc chủ đầu tư chấp hành các quy định của pháp luật về đầu tư, xây dựng, đất đai, xử lý chất thải và bảo vệ môi trường; giám sát công tác đền bù, giải phóng mặt bằng và phương án tái định canh, định cư bảo đảm quyền lợi của nhân dân; giám sát toàn diện các chương trình, dự án đầu tư công sử dụng một phần vốn đóng góp của người dân; tình hình triển khai và tiến độ thực hiện các chương trình, dự án đầu tư công; việc thực hiện công khai, minh bạch trong đầu tư công. Ngoài ra, phát hiện những việc làm xâm hại đến lợi ích của cộng đồng; những tác động tiêu cực của dự án đến môi trường sinh sống của cộng đồng trong quá trình thực hiện đầu tư và vận hành dự án; những việc làm gây lãng phí, thất thoát vốn, tài sản thuộc dự án…

Liên quan đến quy định về xử lý kỷ luật, xử phạt hành chính, truy cứu trách nhiệm hình sự và bồi thường thiệt hại đối với các trường hợp vi phạm, Luật đã quy định về chế tài xử lý vi phạm đối với các tổ chức, cá nhân liên quan đến hoạt động đầu tư công. Theo đó, các trường hợp vi phạm sẽ bị xử lý kỷ luật, xử lý vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự và phải bồi thường thiệt hại tùy theo tính chất, mức độ vi phạm theo quy định của pháp luật.

Việc Luật Đầu tư công chính thức được ban hành sau hơn 7 năm chuẩn bị được cho là sẽ tạo sự đột phá đối với việc quản lý, sử dụng và nâng cao hiệu quả đầu tư công. Hy vọng rằng với sự ra đời của Luật Đầu tư công, tình trạng đầu tư dàn trải, lãng phí, thất thoát sẽ được hạn chế. Có Luật Đầu tư công thì không còn chỗ cho chạy chọt, tham nhũng…

Luật Đầu tư công có thể nói là cái gốc cho sự minh bạch của hoạt động đầu tư công, khi mà từ cơ chế, chính sách pháp luật, nguyên tắc, tiêu chí, căn cứ xác định lựa chọn danh mục dự án đầu tư công, đến kế hoạch phân bổ vốn đầu tư công trung hạn và hàng năm, đặc biệt là mức vốn đầu tư công bố trí cho từng dự án… đều hết sức minh bạch. Không còn chỗ cho xin - cho, không còn chỗ cho sự tùy tiện, chủ quan, cho tham nhũng, lãng phí…

Luật Đầu tư công sẽ mang lại sự minh bạch cho nền kinh tế, mà một khi nền kinh tế có sự minh bạch, đất nước có cơ hội để phát triển thịnh vượng hơn.

Vấn đề còn lại là Luật được thực thi nghiêm túc và hiệu quả./. 

Quốc Thịnh

Lượt xem: 377