Năm 2021, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 32/2021/QH15 về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2022 và Nghị quyết số 16/2021/QH15 về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2021-2025 trong đó có đặt mục tiêu về tỷ lệ thu gom và xử lý chất thải rắn sinh hoạt đô thị bảo đảm tiêu chuẩn, quy chuẩn đạt 89-90%, tỷ lệ cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng được xử lý đạt 100%. Tuy nhiên, để các nghị quyết đi vào cuộc sống cần xác định trách nhiệm của các bộ ngành, tổ chức liên quan và người dân… Liên quan đến vấn đề này, Báo ĐBND đã trao đổi với Phó trưởng Ban Đô thị, HĐND TP Hà Nội TRẦN HỢP DŨNG.

Chung tay gỡ khó

- Thưa ông, trước thực trạng rác thải sinh hoạt gia tăng và chưa được thu gom, xử lý đúng tiêu chuẩn, Hà Nội đang đẩy nhanh tiến độ thực hiện các dự án đầu tư xây dựng nhà máy xử lý chất thải rắn sinh hoạt phát điện tại Nam Sơn (huyện Sóc Sơn) và Xuân Sơn (thị xã Sơn Tây). Qua các đợt giám sát của HĐND thành phố, ông đánh giá gì về công tác thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt hiện nay?

- Hiện nay không chỉ trong lĩnh vực môi trường mà ở rất nhiều lĩnh vực khác chúng ta vẫn yếu trong khâu dự báo. Như Hà Nội là địa phương đứng thứ hai trong cả nước về mức độ rác thải, cộng thêm mỗi năm trung bình dân số tăng khoảng 200.000 người - gâp áp lực lớn lên ngành môi trường.

Phó trưởng Ban Đô thị, HĐND TP Hà Nội Trần Hợp Dũng

Trong bối cảnh ấy, chính quyền TP Hà Nội đã có những chỉ đạo quyết liệt trong vấn đề thu gom, xử lý rác thải. Đến nay, công tác thu gom, xử lý rác thải tại Hà Nội đã có những chuyển biến tích cực. Đặc biệt là sau khi Nghị định 32/2019/NĐ-CP ra đời thay thế Nghị định 130/2013/NĐ-CP, công tác thu gom, xử lý rác ở đại đa số 30 quận, huyện của Hà Nội đã được tổ chức đấu thầu. Đây được coi là một trong những bước tiền đề đầu tiên trong vấn đề cạnh tranh công bằng, minh bạch trong ở lĩnh vực thu gom, xử lý rác thải. Tuy nhiên, vẫn còn những hạn chế, tồn tại… như vướng mắc tại các điểmthu gom, trung chuyển…

- Ông có thể nói rõ hơn về những tồn tại hiện nay?

- Tại Hà Nội có những điểm dân cư, xóm, ngõ, làng có cự ly rất xa với các điểm thu gom rác… Vì vậy, việc thu gom, xử lý rác theo định mức đơn giá hiện tại sẽ khó thực hiện, nếu không có các điểm trung chuyển phù hợp.

Bên cạnh đó, vẫn còn tồn tại về cơ sở hạ tầng. Thực tế, hiện nay các xe chờ để lấy rác, các điểm chứa rác vẫn còn thiếu, chưa hiện đại, khiến rác thải tồn ứ, gây tắc nghẽn giao thông… Những tồn tại ấy chính quyền Hà Nội cũng đã nhận ra và có hướng giải quyết như tăng chế tài đối với các đơn vị thực hiện dịch vụ thu gom, xử lý rác còn chậm, chưa tốt… Do đó, trong lĩnh vực đấu thầu dịch vụ công tại Hà Nội có những đơn vị chỉ có thời hạn 3 năm, có đơn vị là 5 năm.

Khi HĐND TP Hà Nội vào cuộc giám sát, năm 2017, Hà Nội đã có phiên giải trình về lĩnh vực tài nguyên môi trường và đặc biệt là tập trung vào vấn đề thu gom, xử lý rác thải. Hiện nay, HĐND Thành phố đã giao cho Ban Đô thị giám sát thật chặt các dự án xây dựng nhà máy xử lý rác thải tại Nam Sơn, huyện Sóc Sơn. Và Hà Nội cũng đầu tư xây dựng hai nhà máy xử lý rác thải lớn nhất là Nhà máy Thiên Ý với công suất 4.000 tấn; khởi công Nhà máy điện rác Seraphin công suất 1.500 tấn, tại thị xã Sơn Tây. Tuy nhiên, do dịch Covid-19 khiến Nhà máy Thiên Ý phải tạm dừng hoạt động. Nhà máy Điện rác Seraphin cũng phải thay đổi công nghệ để tiệm cận với công nghệ mới.

Ngoài ra, việc điều chỉnh quy hoạch liên quan đến quy hoạch mạng lưới phát điện cũng đã gây ra nhiều bất cập cho công tác xây dựng các nhà máy điện rác. Trước tình hình đó, Hà Nội cũng đã rất quyết liệt hỗ trợ các nhà đầu tư, trong thúc đẩy xây dựng các nhà máy xử lý tác ở ở điểm khác. Đặc biệt, Hà Nội đang tổ chức thực hiện lại việc điều chỉnh chức năng, nhiệm vụ và phân cấp quản lý. Theo đó, chuyển chức năng, nhiệm vụ từ Sở Xây dựng sang Sở Tài nguyên và Môi trường để thống nhất. Ngoài ra, Hà Nội cũng ban hành Quyết định 14/2021/QĐ-UBND Hà Nội thay thế Quyết định 41/2016/QĐ-UBND Hà Nội về phân cấp. Đặc biệt là phân cấp cho các đơn vị cơ sở tại 30 quận, huyện trong vấn đề là thu gom, xử lý rác cũng như tổ chức đấu thầu các dự án xử lý, thu gom rác thải nhằm làm tăng tỷ lệ thu gom rác trong ngày.

- Đứng thứ hai trên cả nước về quy mô dân số với lượng chất thải rắn sinh hoạt 7.000 tấn/ngày, TP Hà Nội đã làm gì để gỡ vướng trong đầu tư dự án điện rác để giảm thiểu tình trạng ô nhiễm môi trường, tránh phí nguồn tài nguyên, công nghệ nào được Hà Nội ưu tiên áp dụng để xử lý rác thải?

- Thực tế, Hà Nội đã có hai bãi xử lý rác lớn nhưng hiện nay, cả hai bãi này đều phải dùng đến các ô khẩn cấp. Nếu vẫn không kịp đưa các nhà máy xử lý rác thải vào vận hành mà cứ đòi hỏi công nghệ gì đó thì chắc chắn là vấn đề về môi trường sẽ rất nghiêm trọng. Tuy vậy, chúng ta cũng không nên nhìn nhận vấn đề này một cách “quá là màu xám”. Tôi nghĩ rằng, vấn đề môi trường cũng có rất nhiều mảng sáng, đặc biệt là trong vấn đề phân loại rác.

Trước đây, Hà Nội cũng đã thực hiện phân loại rác 4R. Sau này, tại các khu chung cư đền có khu vực phân loại rác hữu cơ và vô cơ riêng. Hiện nay, tại 30 quận, huyện của Hà Nội thì đã có một số quận, huyện làm rất tốt vấn đề thu gom, phân loại rác. Mặc dù, việc phân loại rác vẫn chưa được thực hiện một cách triệt để, nhưng đó là những tiền đề ban đầu để lựa chọn giải pháp xử lý rác phù hợp nhất. Vì thực tế, việc phân loại tốt sẽ mang lại hiệu quả cao trong khâu xử lý.

Cá nhân tôi cho rằng, để tháo gỡ vướng mắc trong đầu tư dự án điện rác để giảm thiểu tình trạng ô nhiễm môi trường, tránh phí nguồn tài nguyên cần: Thứ nhất, lựa chọn chất lượng, công nghệ xử lý rác thải phải phù hợp với tình hình thực tiễn địa phương. Chúng ta phải nhìn nhận thẳng vào vấn đề là hiện nay, nếu chỉ có chính sách hay và có sự hỗ trợ nhiều của Nhà nước mà không có sự đồng thuận của người dân hoặc tập quán sinh hoạt của người dân không phù hợp thì hiệu quả của khoản đầu tư đó cũng sẽ rất thấp. Mặt khác, không lựa chọn công nghệ hình mẫu nào cả mà chúng ta có thể lựa chọn ba, bốn loại công nghệ khác nhau để mang lại hiệu quả cao hơn trong vấn đề xử lý rác. Hơn nữa, việc lựa chọn công nghệ phải đặt trong các mục tiêu ngắn hạn, trung hạn và dài hạn hạn. Tức là hiện nay chúng ta chưa phân loại tốt, do đó vẫn buộc phải áp dụng công nghệ phù hợp nhất với địa phương.

Thứ hai, vừa qua chính quyền Hà Nội đã tạo hành lang pháp lý, hỗ trợ các chính sách đầy đủ để các nhà đầu tư vào cuộc. Thế nhưng, phải nhìn nhận việc vào cuộc của các chính quyền cơ sở là hết sức quan trọng. Trước tiên là phải tăng cường tuyên truyền cho người dân, phát động phong trào cùng các chi Hội Phụ nữ, Hội Cựu chiến binh… Ví dụ như huyện Gia Lâm, quận Cầu Giấy… đã làm rất tốt vấn đề này. Ngoài ra, chính quyền cơ sở cũng cần thực hiện nghiêm việc giám sát, kiểm tra hành vi vi phạm trong vấn đề về môi trường.Việc vào cuộc của chính quyền địa phương và sự đồng hành cùng với các dây chuyền công nghệ sẽ mang lại hiệu quả cao trong vấn đề môi trường.

Thứ ba, đầu năm 2022, HĐND TP Hà Nội đã giao cho Ban Đô thị giám sát dự án chậm triển khai là nhà máy xử lý nước thải Sơn Đồng. Qua đó, chúng tôi nhận thấy hiện nay các chính sách đã rất đồng bộ, nhưng có nhiều chính sách chưa được cụ thể. Ví dụ như việc xây dựng định mức đơn giá, nếu mà theo quy định của Nghị định 32 nay là phải có giá gói thầu thì mới tổ chức đấu thầu, lựa chọn đơn vị cung ứng dịch vụ trong lĩnh vực đó. Thế nhưng trên thực tiễn, muốn có định mức đơn giá nhưng lại không có cơ chế cho nhà máy vận hành vì có đấu thầu…

Xác định rõ trách nhiệm

- Hội đồng Nhân dân giám sát thực hiện các tiêu chí về môi trường của Hà Nội theo Nghị quyết của Quốc hội, các cơ quan nào sẽ chịu trách nhiệm triển khai chính và nếu như mà không thực hiện được các chỉ tiêu, tiêu chí đề ra thì trách nhiệm sẽ thuộc về ai, thưa ông?

- Từ nhiệm kỳ trước, Hà Nội đã có nghị quyết về tỷ lệ thu gom, xử lý rác thải đạt tiêu chuẩn ở đô thị là 100%, hiện nay đã đạt được mục tiêu này. Còn mục tiêu về thu gom rác thải nông thôn đạt tiêu chuẩn 95% chưa hoàn thành bởi tỷ lệ thu gom rác thải nông thôn mới chỉ đạt hơn 80%.

Tiêu chí đã rõ ràng, tuy nhiên trong quá trình thực hiện có thể một số đơn vị chưa hoàn thành chỉ tiêu, nhiệm vụ do những yếu tố khách quan, chủ quan. Cụ thể, hiện nay khu vực nông thôn của Hà Nội chưa đạt chi tiêu đề ra, vì ở đó chúng ta chưa kiểm soát tốt việc bà con đổ rác thải ra ruộng đồng, kênh mương,…

Các quy định cũng đã phân cấp trách nhiệm rất rõ đến chính quyền của các quận, huyện, xã, phường và sẽ xử lý người đứng đầu nếu địa phương đó không đạt các tiêu chí đề ra. Đây là thước đo không chỉ của các cơ quan tài nguyên môi trường, thanh tra chính quyền các quận, huyện mà bản thân HĐND TP Hà Nội cũng đã áp dụng các tiêu chí này. Tuy nhiên, việc xử lý còn phụ thuộc vào việc xây dựng các cơ sở dữ liệu, thu thập thông tin để cơ quan chức năng xử lý kịp thời.

TP Hà Nội đã có Quyết định 14/2021 thay thế Quyết định 41/2017 về việc phân cấp cho quận, huyện trong vấn đề thu gom, xử lý rác thải. Trách nhiệm quản lý được quy định cho người đứng đầu các quận, huyện đã được phân cấp, kể cả vấn đề lựa chọn đơn vị nhà thầu, tổ chức đấu thầu theo Luật đấu thầu, kiểm tra, giám sát việc tổ chức thực hiện, xử phạt những đơn vị vi phạm… Hà Nội đã củng cố và tập trung đầu mối quản lý cũng như phân trách nhiệm cho các đơn vị có liên quan trong vấn đề thu gom, xử lý rác thải…

- Xin cảm ơn ông!