Về tập trung kinh tế, đại biểu Thanh tán thành với cách tiếp cận việc xử lý các hành vi tập trung kinh tế bị cấm như dự thảo luật, đây là nội dung tiến bộ so với Luật Cạnh tranh năm 2004, không chỉ dựa vào yếu tố thị phần mà còn dựa trên đánh giá mức độ tác động và khả năng gây tác động, cả tích cực và tiêu cực của giao dịch tập trung kinh tế. Quy định như vậy vừa phù hợp với thông lệ quốc tế vừa có ý nghĩa khuyến khích, hỗ trợ các doanh nghiệp Việt Nam thực hiện các hoạt động mua bán, sáp nhập để ngày càng lớn mạnh...

Chiều 24.5, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Năm, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch QH Phùng Quốc Hiển, QH làm việc tại Hội trường, đã thảo luận về dự án Luật Cạnh tranh (sửa đổi).

Đoàn ĐBQH thành phố Hà Nội có đại biểu Phạm Quang Thanh phát biểu. Đại biểu Thanh cơ bản thống nhất với dự thảo Luật Cạnh tranh (sửa đổi) và báo cáo giải trình của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về dự thảo luật. Về góp ý một số nội dung cụ thể như sau:

Thứ nhất, về phạm vi điều chỉnh của dự án luật tại Điều 1, liên quan đến phạm vi điều chỉnh, ý kiến quan tâm tập trung chủ yếu vào 2 nội dung: Một là dự án luật có nên điều chỉnh cả các hành vi cạnh tranh không lành mạnh hay không. Ngoài một số lĩnh vực cụ thể như sở hữu trí tuệ, viễn thông, quảng cáo v.v... đã có quy định trong các luật tương ứng. Về hành vi cạnh tranh không lành mạnh, trong nhiều lĩnh vực khác chưa có quy định về hành vi cạnh tranh không lành mạnh. Trong khi đó, thực tiễn cho thấy có tương đối nhiều hành vi cạnh tranh không lành mạnh đã và đang diễn ra ở nước ta dưới nhiều hình thức trong nhiều lĩnh vực. Do đó, cần thiết có cơ sở pháp lý về nội dung này làm căn cứ để các cơ quan hữu quan xử lý trong trường hợp có hành vi cạnh tranh không lành mạnh xảy ra trong thực tế.

Đại biểu Phạm Quang Thanh phát biểu

Để giải quyết vấn đề giữa Luật Cạnh tranh và các luật khác có điều chỉnh hành vi cạnh tranh không lành mạnh trong một số lĩnh vực cụ thể. Điều 4 dự thảo luật cũng đã quy định rõ luật khác có liên quan quy định cụ thể hành vi cạnh tranh không lành mạnh thì áp dụng quy định của luật đó. Như vậy là phù hợp, hay tính khả thi của việc mở rộng phạm vi điều chỉnh của dự án luật đối với cả những hành vi thực hiện ngoài lãnh thổ Việt Nam nhưng gây tác động hoặc có khả năng gây tác động hạn chế cạnh tranh trên thị trường Việt Nam. Đại biểu tán thành việc mở rộng phạm vi điều chỉnh như dự thảo luật vì thực tế thời gian qua đã có nhiều thương vụ tập trung kinh tế và thỏa thuận hạn chế cạnh tranh giữa các doanh nghiệp diễn ra ngoài lãnh thổ Việt Nam nhưng ảnh hưởng đến cạnh tranh trên thị trường trong nước.

Tham khảo kinh nghiệm một số quốc gia trên thế giới cho thấy nhiều quốc gia ghi nhận thẩm quyền này của cơ quan cạnh tranh quốc gia mặc dù trong thực tế chế tài xử lý tương đối là khó nhưng thực tế đang đặt ra. Ví dụ, gần đây nhất là thương vụ Grab mua lại toàn bộ hoạt động kinh doanh của Uber tại khu vực Đông Nam Á đã gây ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường cạnh tranh và quyền lợi người tiêu dùng cũng như quyền lợi của các tài xế tại Việt Nam. Các quốc gia Đông Nam Á khác đều đang điều tra thương vụ này. Cục Quản lý Cạnh tranh Việt Nam cũng đã lên tiếng và chính thức điều tra, dư luận xã hội cũng rất quan tâm theo dõi. Nếu không có cơ sở pháp lý để xử lý hành vi này và các hành vi tương tự trong tương lai thì cơ quan cạnh tranh khó có thể can thiệp để bảo vệ môi trường cạnh tranh quốc gia và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng quốc gia mình, nhất là trong bối cảnh nền cách mạng công nghiệp 4.0 ngày càng lan rộng và phát triển mạnh mẽ dẫn tới đối với nhiều hình thức kinh doanh, doanh nghiệp có thể không còn cần phải có hiện diện thương mại tại quốc gia khác để thực hiện cung ứng dịch vụ tại quốc gia đó.

Thứ hai, về tập trung kinh tế, đại biểu Thanh tán thành với cách tiếp cận việc xử lý các hành vi tập trung kinh tế bị cấm như dự thảo luật, đây là nội dung tiến bộ so với Luật Cạnh tranh năm 2004, không chỉ dựa vào yếu tố thị phần mà còn dựa trên đánh giá mức độ tác động và khả năng gây tác động, cả tích cực và tiêu cực của giao dịch tập trung kinh tế. Quy định như vậy vừa phù hợp với thông lệ quốc tế vừa có ý nghĩa khuyến khích, hỗ trợ các doanh nghiệp Việt Nam thực hiện các hoạt động mua bán, sáp nhập để ngày càng lớn mạnh, đổi mới công nghệ, có sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế và hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ nhằm phát triển một cộng đồng doanh nghiệp hiệu quả. Điều này cũng phù hợp với chủ trương của Đảng và Nhà nước ta về phát triển kinh tế tư nhân, trở thành động lực quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Những nội dung này đã được quy định rõ trong dự thảo luật tại các Điều 31, 32, 33, 37 và 38.

Thứ ba, về hành vi bị cấm đối với cơ quan nhà nước, tổ chức cá nhân (Điều 8), thực tế thời gian qua đã có tình trạng một số cơ quan nhà nước, đặc biệt một số địa phương có hành vi can thiệp trực tiếp và gián tiếp một cách bất bình đẳng tới hoạt động của các doanh nghiệp. Ví dụ như ban hành văn bản hành chính như dạng công văn, thư công để yêu cầu các cơ quan, tổ chức, cá nhân mua hoặc sử dụng một số loại hàng hóa, dịch vụ nào đó hay của một doanh nghiệp nào đó, hoặc định hướng doanh nghiệp bán sản phẩm nhất định cho khu vực nhất định, hoặc phân biệt đối xử các doanh nghiệp cùng cung cấp một loại sản phẩm và một loại dịch vụ, ưu tiên doanh nghiệp quốc doanh v.v...

Bên cạnh đó, thực tế cũng có một số hiệp hội đưa thông tin không chính xác, gây ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, có trường hợp gây ảnh hưởng đến thương hiệu sản phẩm. Do vậy, quy định cấm cơ quan nhà nước thực hiện hành vi cản trở cạnh tranh trên thị trường như quy định tại Điều 8 dự thảo luật là hết sức cần thiết. Dự thảo luật cũng đã bổ sung quy định cấm tổ chức, cá nhân thực hiện hành vi như cung cấp thông tin, vận động, kêu gọi, ép buộc tổ chức, doanh nghiệp thực hiện các hành vi hạn chế cạnh tranh và cạnh tranh không lành mạnh, các biện pháp chế tài với hành vi này và trách nhiệm của các cơ quan cũng đã được quy định rõ tại Điều 113 và 116 của dự thảo.

Thứ tư, về lạm dụng vị trí độc quyền, liên quan đến nội dung này, nhiều đại biểu và cử tri quan tâm đến quy định kiểm soát doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực độc quyền nhà nước và đặt vấn đề có hiện tượng chuyển độc quyền nhà nước thành độc quyền doanh nghiệp, ảnh hưởng tới quyền lợi một số doanh nghiệp và quyền lợi người tiêu dùng. Ví dụ, xăng dầu, mặc dù thị trường thời gian qua đã có biến chuyển nhưng hơn 50% thị phần bán lẻ ở Việt Nam vẫn đang thuộc về 3 doanh nghiệp có vốn nhà nước là Petrolimex, PVOil và Saigon Petro. Gần đây dư luận xã hội cũng rất băn khoăn trước đề xuất về bỏ xăng A95, chỉ kinh doanh xăng E5 đồng nghĩa với việc loại bỏ khả năng lựa chọn của người tiêu dùng, trong khi hiệu quả xăng sinh học E5 còn gây nhiều tranh cãi. Hiện cả nước có duy nhất một đơn vị cung cấp Ethanol để phục vụ phối trộn với xăng sinh học E5 và gần đây với lý do giá xăng đầu vào tăng lên nên doanh nghiệp đó tăng giá cồn E100 thêm 1.000 đồng/lít, dù doanh nghiệp khẳng định không phải do độc quyền mà tăng giá như dư luận vẫn hoài nghi về lợi ích của doanh nghiệp sản xuất Ethanol, nếu cả nước chỉ có xăng sinh học thì sẽ chỉ có một doanh nghiệp duy nhất được hưởng lợi.

Trong một nền kinh tế thị trường thì khi đưa một sản phẩm mới vào thị trường như E5 RON95 phải tuân thủ nguyên tắc là để tăng thêm sự lựa chọn chứ không phải là bắt buộc thay thế, nhất là khi một số kỹ thuật viên cho biết không phải mọi loại xe đều thích hợp để sử dụng E5, mức tiêu hao nguyên liệu lớn hơn, khi phương tiện xảy ra hỏng hóc do không thích ứng với xăng E5 thì người tiêu dùng lại phải chịu thiệt hại. Ở đây cần tôn trọng các quy luật của nền kinh tế thị trường vận hành các cung cầu thay vì ép buộc người dùng sử dụng một loại mặt hàng. Như vậy, đối với các lĩnh vực độc quyền này cần có sự kiểm soát chặt chẽ của nhà nước để đảm bảo không biến độc quyền nhà nước thành độc quyền doanh nghiệp.

Đối với Luật Cạnh tranh, vấn đề độc quyền nhà nước không thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Cạnh tranh. Luật cạnh tranh chỉ quy định về doanh nghiệp có vị trí độc quyền, cấm thực hiện hành vi lạm dụng vị trí độc quyền và kiểm soát doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực độc quyền nhà nước, các nội dung này đã thể hiện đầy đủ Điều 26, Điều 28, Điều 29 dự án luật.

Về Ủy ban Cạnh tranh quốc gia, tham khảo kinh nghiệm quốc tế cho thấy để bảo đảm hiệu quả hoạt động cơ quan cạnh tranh quốc gia thì cơ quan này cần có 3 yếu tố: Một, cơ chế hoạt động độc lập; hai, thẩm quyền mô hình, quy mô đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ; ba, đủ nguồn lực để thực hiện nhiệm vụ được giao. Do vậy, đại biểu tán thành quy định của dự thảo luật về cơ quan cạnh tranh quốc gia, theo đó đã định danh cơ quan này là Ủy ban Cạnh tranh quốc gia ngay trong dự thảo luật và xác định đây không chỉ là một đơn vị hành chính trực thuộc Bộ Công Thương mà là một cơ quan bán tư pháp có vị trí tương đối độc lập, vừa có nhiệm vụ, quyền hạn về tham mưu giúp Bộ trưởng Bộ Công Thương thực hiện chức năng quản lý nhà nước về cạnh tranh vừa thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn vừa tiến hành tố tụng cạnh tranh và các nhiệm vụ khác theo quy định của pháp luật.

Về tổ chức bộ máy của Ủy ban Cạnh tranh quốc gia thì dự thảo luật đã quy định cụ thể, trong đó quy định rõ thành viên Ủy ban Cạnh tranh quốc gia là người có thẩm quyền xử lý các vụ việc cạnh tranh thông qua việc tham gia Hội đồng xử lý vụ việc cạnh tranh, Hội đồng giải quyết khiếu nại quy định xử lý vụ việc hạn chế cạnh tranh và do Thủ tướng Chính phủ bổ nhiệm, miễn nhiệm. Các thành viên này không chỉ là các cán bộ, công chức nhà nước mà còn có thể là các chuyên gia, các nhà khoa học. Khi thực hiện hoạt động tố tụng cạnh tranh thì Hội đồng xử lý vụ việc cạnh tranh hoạt động độc lập theo nguyên tắc tập thể, quyết định theo đa số và chỉ tuân theo pháp luật. Nguyên tắc này đã được cụ thể hóa tại một số điều như các điều 62, 94, 95, 96, 97 của dự thảo luật về quy trình hội đồng xử lý vụ việc cạnh tranh xem xét xử lý vụ việc hạn chế cạnh tranh cụ thể.

Nhìn chung các quy định của dự thảo luật về Ủy ban Cạnh tranh quốc gia đã đáp ứng yêu cầu về đảm bảo tính độc lập tự chủ của Ủy ban Cạnh tranh quốc gia trong quá trình thực hiện các hoạt động tố tụng cạnh tranh. Với các nội dung mới như vậy thì dự thảo luật đã có bước tiến dài về cả nội dung và kỹ thuật lập pháp.

Lượt xem: 590