Cho ý kiến về dự án Luật Hộ tịch, các đại biểu nhận thấy, hộ tịch là những sự kiện cơ bản xác định tình trạng nhân thân của một người từ khi sinh ra đến khi chết, liên quan trực tiếp đến quyền cơ bản của công dân. Do đó, làm tốt công tác hộ tịch là tiền đề quan trọng để bảo đảm cho người dân thực hiện quyền cơ bản và lợi ích hợp pháp của mình, đồng thời để các cơ quan nhà nước thực hiện công tác quản lý dân cư và hoạch định các chính sách phát triển kinh tế- xã hội, quốc phòng, an ninh...

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 7, Quốc hội khóa XIII, sáng 9/6, Đoàn ĐBQH thành phố Hà Nội thảo luận ở tổ về Dự án Luật Căn cước công dân và Dự án Luật Hộ tịch.

Trưởng đoàn Phạm Quang Nghị chủ trì thảo luận tổ

Dự thảo Luật Căn cước công dân bao gồm 5 chương, 36 điều. Theo Tờ trình của Chính phủ, một trong những lý do để xây dựng Luật Căn cước công dân là trong điều kiện đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và chủ động hội nhập quốc tế, yêu cầu đặt ra là phải hiện đại hóa giấy tờ về căn cước công dân theo hướng ứng dụng thành tựu khoa học, kỹ thuật, công nghệ tiên tiến, phù hợp với xu hướng trên thế giới. Trong khi đó, kỹ thuật, công nghệ cấp, quản lý chứng minh nhân dân còn lạc hậu, không đáp ứng yêu cầu ngày càng tăng của nhân dân, chưa bảo đảm phục vụ tốt yêu cầu quản lý dân cư và hội nhập quốc tế. Hình thức, nội dung của giấy tờ về căn cước công dân chưa phù hợp với quy định của nhiều nước trên thế giới. Vì vậy, cần quy định việc sử dụng thẻ cước công dân theo công nghệ tiên tiến vừa bảo đảm bền, đẹp, chống làm giả, vừa có khả năng tích hợp nhiều thông tin cần thiết để góp phần đơn giản hóa giấy tờ cho công dân, từng bước thực hiện Chính phủ điện tử. Cơ sở dữ liệu căn cước công dân hiện nay chủ yếu được lưu trữ thủ công, chưa đáp ứng được yêu cầu đơn giản hóa thủ tục hành chính, giấy tờ công dân. Xây dựng Luật Căn cước công dân để thực hiện các đòi hỏi này cùng với yêu cầu bảo đảm sự đồng bộ với pháp luật về hộ tịch, cư trú, dữ liệu quốc gia về dân cư với trình tự, thủ tục cấp, đổi, cấp lại giấy tờ về căn cước công dân đơn giản, thuận tiện, không phiền hà. Dự án Luật Căn cước công dân tạo cơ sở pháp lý đầy đủ, tương xứng hơn cho công tác quản lý căn cước công dân; bảo đảm sự đồng bộ, thống nhất trong hệ thống pháp luật quy định về các giấy tờ tùy thân của công dân. Tờ trình dự án Luật Căn cước công dân đánh giá, thời gian qua, các văn bản quy phạm pháp luật được ban hành đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng để cấp, quản lý chứng minh nhân dân, tạo điều kiện thuận lợi cho việc giao dịch của nhân dân, phục vụ yêu cầu nghiệp vụ công an. Trên cơ sở các văn bản này, hệ thống cơ quan quản lý căn cước công dân đã hình thành trên cả nước; cơ sở dữ liệu chứng minh nhân dân với hệ thống tàng thư căn cước công dân đồ sộ đã và đang đáp ứng yêu cầu cấp, đổi, cấp lại chứng minh nhân dân và yêu cầu nghiệp vụ Công an.Tuy nhiên, các văn bản quy phạm pháp luật về căn cước công dân cho đến nay còn tản mạn, chủ yếu được ban hành dưới hình thức nghị định của Chính phủ nên hiệu lực thi hành thấp. Trong khi đó, quyền và nghĩa vụ của công dân về căn cước công dân là quyền và nghĩa vụ cơ bản nên cần phải được quy định trong văn bản có hiệu lực pháp lý cao là Luật. Mặt khác, trước sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước đã đặt ra các yêu cầu mới. Cụ thể, Hiến pháp năm 2013 đã quy định quyền tự do đi lại, giao dịch, quyền bất khả xâm phạm về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình là quyền con người, quyền công dân được Nhà nước công nhận, tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm. Căn cước công dân liên quan trực tiếp đến những quyền này. Đồng thời, cần quy định việc sử dụng thẻ Căn cước công dân theo công nghệ tiên tiến vừa bảo đảm bền, đẹp, chống làm giả, vừa có khả năng tích hợp nhiều thông tin cần thiết để góp phần đơn giản hóa giấy tờ cho công dân, từng bước thực hiện Chính phủ điện tử...

Dự thảo Luật Hộ tịch gồm 7 chương, 76 điều. Tờ trình của Chính phủ về dự án Luật Hộ tịch nêu rõ việc ban hành Luật Hộ tịch là rất cần thiết nhằm tạo cơ sở pháp lý lâu dài, ổn định và thống nhất cho công tác đăng ký và quản lý hộ tịch. Đặc biệt, trong bối cảnh triển khai thi hành Hiến pháp năm 2013 với nhiều quy định mới đề cao quyền con người, quyền, nghĩa vụ cơ bản của công dân .

Bên cạnh vai trò và tầm quan trọng đối với quản lý nhà nước và xã hội, công tác đăng ký và quản lý hộ tịch thời gian quan đã bộc lộ nhiều hạn chế, bất cập. Trong đó nổi lên là chất lượng công tác đăng ký hộ tịch chưa cao, vẫn còn nhiều sai sót, nhất là tình trạng lợi dụng đăng ký hộ tịch nhằm động cơ vụ lợi, hưởng chính sách ưu đãi của Nhà nước có dấu hiệu gia tăng; hiệu quả công tác quản lý hộ tịch chưa đáp ứng yêu cầu, nhiều trường hợp cơ quan quản lý và đăng ký hộ tịch không nắm được đầy đủ dữ liệu hộ tịch cá nhân; công tác cải cách thủ tục hành chính, đơn giản hóa giấy tờ hộ tịch tuy đã được quan tâm nhưng vẫn chưa thực sự tạo thuận lợi cho người dân trong giải quyết các yêu cầu hộ tịch; phương thức đăng ký hộ tịch còn mang tính thủ công… Những bất cập, hạn chế, yếu kém này làm ảnh hưởng đến việc thực hiện quyền, lợi ích hợp pháp của công dân; làm giảm hiệu quả quản lý dân cư, quản lý nhà nước và xã hội. Trên phương diện quốc tế, trong nhiều trường hợp, giấy tờ hộ tịch chưa có sự tin cậy cao đối với cơ quan có thẩm quyền nước ngoài; một số nước chưa tin tưởng giấy tờ hộ tịch của Việt Nam, gây ảnh hưởng đến uy tín, vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.

Dự thảo Luật Hộ tịch quy định các vấn đề về hộ tịch, thẩm quyền, trình tự, thủ tục đăng ký các việc hộ tịch của người dân (như nguyên tắc đăng ký hộ tịch; quyền, nghĩa vụ đăng ký hộ tịch; thẩm quyền, thủ tục đăng ký hộ tịch; trách nhiệm quản lý nhà nước về hộ tịch...). Luật Hộ tịch không quy định lại nội dung các quyền nhân thân của cá nhân gắn với hộ tịch (như quyền được khai sinh, quyền có quốc tịch, quyền xác định lại dân tộc, quyền kết hôn, quyền nuôi con nuôi…) đã được các luật khác quy định. Đồng thời, dự thảo Luật cũng không quy định thẩm quyền, thủ tục giải quyết các việc về quốc tịch, nuôi con nuôi quốc tế, là những vấn đề tuy có liên quan đến hộ tịch, nhưng đòi hỏi quy trình giải quyết đặc biệt hơn và đã được Luật Quốc tịch, Luật Nuôi con nuôi điều chỉnh.

Cho ý kiến về dự án Luật Hộ tịch, các đại biểu nhận thấy, hộ tịch là những sự kiện cơ bản xác định tình trạng nhân thân của một người từ khi sinh ra đến khi chết, liên quan trực tiếp đến quyền cơ bản của công dân. Do đó, làm tốt công tác hộ tịch là tiền đề quan trọng để bảo đảm cho người dân thực hiện quyền cơ bản và lợi ích hợp pháp của mình, đồng thời để các cơ quan nhà nước thực hiện công tác quản lý dân cư và hoạch định các chính sách phát triển kinh tế- xã hội, quốc phòng, an ninh. Các đại biểu tán thành sự cần thiết ban hành Luật, nhất trí với nhiều nội dung của dự án Luật hộ tịch nhằm thể chế hóa các quy định mới của Hiến pháp về quyền công dân, quyền con người, phù hợp với lộ trình đã được đặt ra để triển khai thi hành Hiến pháp. Tuy nhiên, các đại biểu đề nghị, Chính phủ cần tiếp tục chỉ đạo, rà soát các quy định của dự án Luật hộ tịch với các quy định của dự án Luật căn cước công dân để đảm bảo thống nhất của hệ thống pháp luật. Chính phủ chỉ đạo quyết liệt thực hiện hiệu quả Đề án 896 về cải cách thủ tục hành chính góp phần đảm bảo thực hiện mục tiêu và lộ trình đề ra trong việc ban hành  Luật hộ tịch.

Góp ý về mối quan hệ giữa việc cấp Giấy khai sinh với Thẻ căn cước công dân, đại biểu Đinh Xuân Thảo cho rằng: “theo dự án Luật hộ tịch thì Giấy khai sinh được cấp cho trẻ em ngay từ khi mới sinh ra, làm cơ sở cho việc quản lý nhà nước đối với công dân, đồng thời để công dân thực hiện các quyền cơ bản của mình như quyền học tập, khám chữa bệnh, đi lại... Tuy nhiên, theo dự án Luật căn cước công dân thì Thẻ căn cước công dân sẽ được cấp cho cá nhân khi làm thủ tục khai sinh. Như vậy, giữa hai loại giấy tờ này có sự trùng lặp về nguồn thông tin, nội dung thông tin của người kê khai. Đại biểu đề nghị, dự án Luật cần nghiên cứu để quy định thống nhất nội dung này trong dự án Luật hộ tịch và Luật căn cước công dân, tránh phát sinh thêm giấy tờ, gây phiền hà cho công dân đi làm thủ tục kê khai.

Nhiều đại biểu băn khoăn về quy định giao thẩm quyền cho Ủy ban nhân dân cấp huyện thực hiện việc đăng ký hộ tịch có yếu tố nước ngoài đề nghị cơ quan soạn thảo cần nghiên cứu thêm về vấn đề này trong dự án Luật. Bởi, hiện nay chất lượng, trình độ của cán bộ tư pháp các huyện còn nhiều hạn chế hiện nay, đặc biệt là huyện miền núi, vùng sâu, vùng xa. 

Góp ý về cấp số định danh cá nhân và cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử, đại biểu Nguyễn Thị Ngọc Thanh (Hà Nội) đề nghị, dự án luật cần nghiên cứu kỹ quy định về cấp số định danh cá nhân. Bởi, nếu mục đích cấp số định danh cá nhân chỉ nhằm giúp xây dựng cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử, trong khi mỗi cá nhân vẫn có chứng minh nhân dân, hộ chiếu, mã số thuế cá nhân, sổ hộ khẩu... thì việc quản lý dân cư của nhà nước lại thêm phức tạp.

Tham gia ý kiến về mối quan hệ giữa việc cấp giấy khai sinh và thẻ căn cước công dân, đại biểu Đinh Xuân Thảo  cho rằng, dự thảo Luật Hộ tịch cần nghiên cứu để quy định thống nhất nội dung này trong hai Luật hộ tịch và Luật Căn cước công dân. Nếu thẻ căn cước công dân và giấy khai sinh đều ghi thông tin trùng nhau thì có thể chỉ cần một trong hai loại giấy tờ này là đủ, tránh phát sinh thêm giấy tờ, gây phiền hà cho công dân đi làm thủ tục kê khai, ông phát biểu “Theo dự án Luật Hộ tịch, giấy khai sinh cấp cho trẻ ngay mới sinh ra làm cơ sở quản lý nhà nước với công dân, đồng thời công dân thực hiện quyền cơ bản. Tuy nhiên, theo dự thảo Luật Căn cước công dân thì thẻ căn cước công dân cũng được cấp khi làm thủ tục khai sinh. Vậy cái nào có trước, cái nào có sau, hai loại giấy tờ này sẽ có sự trùng lặp thông tin của người khai. Vì vậy, dự Luật cần nghiên cứu quy định thống nhất hai nội này trong hai Luật, nếu thẻ căn cước công dân và giấy khai sinh đều ghi nội dung thông tin trùng nhau thì có thể chỉ cần một trong hai loại giấy tờ là đủ tránh, điều này tránh phát sinh nhiều giấy tờ và gây hiền hà về mặt thủ tụ hành chính cho nhân dân...”

Cũng theo đại biểu Thảo, dự Luật cần có phương án đảm bảo việc lưu trữ thông tin đăng ký hộ tịch, vì hiện nay cơ sở vật chất ở cấp xã không đủ, do đó việc lưu giữ không đảm bảo. Ngoài ra, nghiên cứu tên gọi khác cho thẻ căn cước công dân, vì đã là thẻ căn cước thì người có nó phải mang ở bên mình, gắn với công dân nhưng thực tế từ 0-14 tuổi giấy tờ này do bố, mẹ hoặc người dám hộ…giữ.

Đại biểu Nguyễn Đức Chung (Hà Nội), nhận định, dự án Luật chưa quy định đầy đủ các nội dung liên quan đến cống tác cấp và quản lý căn cước công dân. Dự án Luật cần xây dựng thêm một chương riêng quy định về cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, cơ sở dữ liệu căn cước công dân. Trong đó, quy định cụ thể về nội dung, trình tự, quy trình, thẩm quyền, phương pháp cập nhật, quản lý, sử dụng và khai thác thông tin cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, dữ liệu căn cước công dân. Đối với số định danh cá nhân ĐB Chung khăn khoăn về việc này Luật có chồng chéo, khi một cá nhân tồn tại nhiều loại giấy tờ như: Chứng minh thư nhân dân 9 số, 12 số, giờ thêm số định danh nữa thì như nào? Trong khi đang dùng chứng minh thư nhân dân 9 số, 12 số nếu không dùng nữa thì bỏ, vậy trong thủ tục hành chính sẽ nảy sinh rất nhiều như thay đổi lại hệ thống giấy liên quan kèm theo.

Về thẻ căn cước công dân, đại biểu Nguyễn Đức Chung cho rằng, Bộ Luật hình sự đã quy định người dưới 15 tuổi phải chịu trách nhiệm đối với tội phạm nghiêm trọng do cố ý  hoặc tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, nhưng nếu Luật căn cước công công dân quy định 15 tuổi trở lên mới in ảnh, vân tay và đặc điểm nhận dạng thì khi những người từ đủ 14 tuổi đến đủ 15 tuổi phạm tội rất nghiêm trọng do cố ý  hoặc phạm tội đặc biệt nghiêm trọng thì công tác điều tra tội phạm gặp rất nhiều khó khăn. Đại biểu đề nghị, dự án Luật điều chỉnh lại độ tuổi in ảnh, vân tay và ghi đặc điểm nhận dạng vào thẻ căn cước cho phù hợp với tình hình thực tế và đặc điểm sinh học của con người. Những thông tin cá nhân trên thẻ căn cước, Đại biểu Nguyễn Đức Chung khẳng định, việc đưa nhóm máu của công dân vào thông tin trên thẻ căn cước là điều rất cần thiết. “Hiện nay, trên các trục đường cao tốc, chúng ta đang triển khai các dự án cấp cứu nhanh và có các trạm cấp cứu tại đây. Tuy nhiên, trên xe không có phương tiện giám định mẫu máu, nên nếu đưa thông tin nhóm máu của cá nhân vào thẻ căn cước công dân sẽ giúp đơn vị cấp cứu dễ dàng xác định nhóm máu, thực hiện truyền máu ngay, đảm bảo tính mạng cho công dân. Điều này phục vụ sự tiện ích không chỉ cho chính cá nhân đó mà còn cho cả xã hội”

Đại biểu Nguyễn Đức Chung phát biểu ý kiến

Cùng quan điểm, đại biểu Bùi Thị An (Hà Nội), Nguyễn Kim Tuyến (Hà Nội) nêu, ngoài những đặc điểm nhận dạng như: màu da, khuôn mặt, nốt ruồi... Thẻ căn cước công dân nhất quyết phải bổ sung thêm thông tin về nhóm máu. Các đại biểu giải thích, đặc điểm nhận dạng khác có thể thay đổi bằng công nghệ, nhưng về nhóm máu thì công nghệ cao đến mấy cũng không thể thay đổi được. Do vậy, dự án Luật cần bổ sung thông tin về nhóm máu trong đặc điểm nhận dạng của Thẻ căn cước công dân. Theo đại biểu Đỗ Kim Tuyến, về nhận dạng thông tin trên thẻ căn cước công dân làm sao phải chính xác. “Thực tế hiện nay, có nhiều người khi nhìn ảnh người thật với ảnh trong chứng minh không nhận được ra, đặc biệt về nhận dạng đặc điểm và giới tính do việc phẫu thuật thẩm mỹ, chuyển đổi giới tính... Vậy cấp vĩnh viễn thì theo tôi phải tính kỹ”.

Đại biểu Quốc hội Đào Trọng Thi cho rằng Ban soạn thảo chưa nắm chắc được vấn đề công nghệ thông tin, từ kinh nghiệm của các nhà mạng, nâng 9 số lên 12 số họ quản lý rất hiệu quả, nếu ứng dụng và làm hiệu quả thì có thể tiết kiệm được 2/3 số tiền như dự kiến hiện nay.

Đại biểu Nguyễn Thị Hồng Hà băn khoăn đến thời điểm nào thì thẻ căn cước công dân mang mã số định danh sẽ là giấy tờ tùy thân cơ bản, thay thế nhiều loại giấy tờ tùy thân hiện nay như giấy khai sinh, chứng minh nhân dân, hộ khẩu, giấy phép lái xe mô tô, ô tô…? Về mặt lý thuyết, mã số định danh có thể đồng thời là mã số thuế, mã số BHXH. Tuy nhiên, thuế cũng như BHXH là lĩnh vực quản lý chuyên biệt. Ngay cả trong trường hợp lấy cùng một số đăng ký như mã số định danh thì hồ sơ thuế, hồ sơ BHXH cũng cần được đặt dưới sự quản lý riêng biệt của cơ quan chuyên môn. Nói khác đi, việc dùng mã số định danh để đánh dấu hồ sơ thuế, BHXH không mang nhiều ý nghĩa thiết thực. Đề nghị Ban soạn thảo cần giải trình cụ thể, thuyết phục để khi Luật được ban hành sẽ giảm được các giấy tờ, thủ tục gây phiền hà cho người dân và giảm lãng phí về thời gian, tiền bạc của xã hội.

Góp ý vào dự luật, Đại biểu Phạm Quang Nghị cho rằng, về lâu dài cấp căn cước công dân là cần thiết nhưng cần có lộ trình phù hợp, tránh chồng chéo. Tiêu chí quan trọng trong việc thay thế cái mới là phải tạo điều kiện thuận tiện hơn cho người dân “Chứng minh nhân dân gắn với rất nhiều loại giấy tờ như hộ chiếu, hộ khẩu, nhà đất, sổ tiết kiệm... Nói là đơn giản hoá thủ tục hành chính nhưng thử hình dung nếu căn cước công dân ra đời mà cái cũ không có phương án khắc phục thì liệu có đơn giản được không?”, ông cũng cho rằng không nên “tham” đưa thông tin vào các loại giấy tờ vì mỗi loại giấy tờ chỉ có giá trị đối với một công việc cần thiết. Chứng minh nhân dân hay căn cước công dân nên đưa những thông tin cần thiết để phục vụ những công việc chung. Hơn nữa, giá trị lớn nhất của căn cước công dân đó là chứng minh duy nhất một điều “tôi là ai”, chứ không có giá trị hoặc chứng minh cá nhân đó trong những lĩnh vực khác. Trong khi thực tế là chứng minh nhân dân 12 số mới đang làm, nếu dùng căn cước công dân thay cho chứng minh nhân dân 9 và 12 số sẽ gây chồng chéo, lãng phí. “Không nên bắt cả trăm triệu người phải làm một việc mà chỉ một bộ phận hẹp phải làm, như vậy vừa phiền hà, tốn kém, vừa làm khó mình, làm khó cho người dân”. Đại biểu Phạm Quang Nghị cho rằng cần có lộ trình làm và phải có sự nghiên cứu kỹ tính thực tiễn của các Luật, chưa tính được thì chưa lên làm ngay. Trong dự thảo Luật Căn cước công dân thuyết trình của dự luật phải đảm bảo tính khả thi; không được đơn giản hóa; đưa ra được phương án thay thế cho giấy tờ cũ một cách đơn giản. “Riêng về thẻ căn cước cần nghiên cứu việc nhận dạng, vì cấp vĩnh viễn mà lại cấp cho người ngay từ khi sinh thì có cơ sở nào để nhận dạng được cho sau này” .

HOÀI THƯƠNG

Lượt xem: 363