Đa số ý kiến của đại biểu cơ bản thống nhất với dự thảo Luật, dự thảo luật lần này đã có tiếp thu tương đối đầy đủ các ý kiến góp ý của đại biểu Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội và các địa phương tại các lần góp ý trước, đã mở rộng thêm nhiều đối tượng được hưởng trợ giúp pháp lý. Tuy nhiên, có đại biểu cho rằng việc mở rộng đối tượng hưởng trợ giúp pháp lý sẽ không đảm bảo đủ kinh phí để thực thi pháp luật. Các đại biểu còn tranh luận nhiều về ý kiến nên hay không nên xã hội hóa hoạt động trợ giúp pháp luật.

Sáng 1-6-2017, Quốc hội thảo luận tại hội trường về một số nội dung còn ý kiến khác nhau của dự thảo Luật Trợ giúp pháp lý (sửa đổi).Đa số ý kiến của đại biểu cơ bản thống nhất với dự thảo Luật, dự thảo luật lần này đã có tiếp thu tương đối đầy đủ các ý kiến góp ý của đại biểu Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội và các địa phương tại các lần góp ý trước, đã mở rộng thêm nhiều đối tượng được hưởng trợ giúp pháp lý. Tuy nhiên, có đại biểu cho rằng việc mở rộng đối tượng hưởng trợ giúp pháp lý sẽ không đảm bảo đủ kinh phí để thực thi pháp luật. Các đại biểu còn tranh luận nhiều về ý kiến nên hay không nên xã hội hóa hoạt động trợ giúp pháp luật.

Đại biểu Phạm Thị Thanh Thủy phát biểu ý kiến

Nhiều đại biểu băn khoăn về hỗ trợ pháp lý cho các vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn. Đại biểu Phạm Thị Thanh Thủy (Thanh Hóa) nêu ý kiến: “Về nguồn tài chính cho công tác trợ giúp pháp lý được quy định tại Điều 5, trên thực tế trong thời gian qua, trung tâm trợ giúp pháp lý Nhà nước tại 63 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, tổ chức dưới mô hình đơn vị sự nghiệp không thu nên kinh phí hoạt động chủ yếu từ ngân sách. Trong khi đó, nhu cầu trợ giúp pháp lý ngày càng tăng, đặc biệt là người nghèo, người dân vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc thiểu số dẫn đến không có cơ hội tiếp cận dịch vụ trợ giúp pháp lý một cách đầy đủ.

Để khắc phục vấn đề này, đề nghị cùng với việc mở rộng đối tượng trợ giúp pháp lý phải tính đến việc thu một phần chi phí trên cơ sở phân loại đối tượng theo mức độ ưu tiên và theo mức độ thu nhập hàng tháng, tạo nguồn kinh phí bổ sung; đồng thời để trung tâm nâng cao chất lượng dịch vụ, tăng thu nhập cho cán bộ, viên chức tham gia trợ giúp pháp lý, tương tự như một số nước phát triển đã thực hiện. Gắn với đó là việc đổi mới cơ chế hoạt động của trung tâm sang tự chủ, tự chịu trách nhiệm về việc thực hiện nhiệm vụ tổ chức bộ máy biên chế và tài chính theo quy định tại Nghị định số 16, ngày 4-2-2015 của Chính phủ quy định về cơ chế tự chủ của đơn vị sự nghiệp công lập”.

Chia sẻ ý kiến này, đại biểu Tô Văn Tám (Kon Tum) cho rằng, dự thảo quy định tại Điều 5a, có quy định ngân sách Trung ương hỗ trợ cho việc thực hiện vụ việc trợ giúp pháp lý phức tạp điển hình tại các huyện nghèo, xã nghèo. Nhưng vì điều kiện khó khăn nên có một số địa phương không cân đối được ngân sách và như thế có nhiều trường hợp người thuộc diện được trợ giúp pháp lý không được trợ giúp pháp lý ở các huyện nghèo, xã nghèo, thôn bản đặc biệt khó khăn là một thực tế. Nếu chỉ hỗ trợ ngân sách trợ giúp pháp lý cho vụ việc phức tạp điển hình ở vùng này thì chưa đầy đủ, toàn diện, chưa bảo đảm quyền được trợ giúp pháp lý của đối tượng được trợ giúp ở vùng này.

Tương tự đại biểu Nguyễn Thị Mai Hoa (Đồng Tháp) đề cập đến nguồn tài chính cho công tác trợ giúp pháp lý có tính chất phức tạp và điển hình thể hiện ở Điều 5a. Theo đại biểu, hiện nay, do chưa có quy định về nguồn kinh phí riêng cho hoạt động trợ giúp pháp lý, việc bố trí kinh phí phụ thuộc vào điều kiện ngân sách của từng tỉnh và đối với các tỉnh nghèo, các tỉnh miền núi, vùng dân tộc thiểu số thì ngân sách địa phương bố trí cho hoạt động trợ giúp pháp lý còn hạn hẹp. Gặp vụ việc phức tạp điển hình đòi hỏi người trợ giúp pháp lý phải dày dặn kinh nghiệm để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho người có yêu cầu trợ giúp pháp lý tại Tòa. Tuy nhiên, người của các trung tâm trợ giúp pháp lý ở địa bàn này có thể không đáp ứng được và cũng không có kinh phí để thuê luật sư giỏi, vì vậy ảnh hưởng đến quyền và lợi ích của người được trợ giúp pháp lý trên thực tế.

Vì thế theo đại biểu, để bảo đảm quyền được trợ giúp pháp lý khi luật này được triển khai trên thực tế, cần có quy định ngân sách Trung ương hỗ trợ vụ việc trợ giúp pháp lý có tính chất phức tạp, điển hình để kịp thời tháo gỡ khó khăn về kinh phí cho các địa phương chưa được cân đối ngân sách, đặc biệt là vùng dân tộc thiểu số, vùng có nhiều huyện nghèo, xã nghèo. Quy định này là cơ sở cho các địa phương lập dự toán ngân sách đề nghị Trung ương hỗ trợ kinh phí thực hiện vụ việc để bảo vệ quyền được trợ giúp pháp lý cho người dân tại địa bàn này.

Mở rộng đối tượng được trợ giúp pháp lý như thế nào?

Việc quy định các đối tượng được trợ giúp pháp lý trong dự án luật cũng được nhiều đại biểu đưa ra bàn thảo. Mở rộng ra những đối tượng nào, có phù hợp với các bộ luật khác liên quan hay không, ngân sách, chi phí cho việc mở rộng này như thế nào…, đó là những vấn đề được nhiều đại biểu quan tâm nhất.

Đại biểu Nguyễn Mạnh Cường (Quảng Bình) cho rằng, hiện nay dịch vụ trợ giúp pháp lý chất lượng còn hạn chế, bên cạnh nguồn lực còn hạn hẹp, vì vậy, việc mở rộng đối tượng đến đâu là một vấn đề rất quan trọng cần phải tính toán cẩn thận và phải bảo đảm nâng cao chất lượng của dịch vụ này.

Đại biểu Mạnh Cường cũng tán thành với phạm vi người được trợ giúp pháp lý như đã được tiếp thu giải trình tại Điều 7 với những lý do cụ thể như phạm vi đối tượng trợ giúp pháp lý này đã được đánh giá tác động về tính khả thi, về nguồn lực bảo đảm và qua đánh giá tác động thì cho thấy đây là phương án phù hợp. Nếu theo phương án này, số lượng người chúng ta dự kiến khoản 20.000 người, với dự kiến kinh phí khoảng 155 tỷ đồng. Nhưng nếu mở rộng theo ý kiến đề nghị thì số lượng có thể tăng lên gấp đôi số này. Vấn đề đã có đánh giá tác động và có căn cứ. Nếu chúng ta bổ sung thêm đối tượng khác thì chúng ta phải đánh giá lại tác động.

Tuy nhiên, đại biểu Nguyễn Thị Mai Hoa (Đồng Tháp) lại đề cập đến sự thống nhất trong hệ thống pháp luật , chẳng hạn như nhóm đối tượng từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi. Đại biểu băn khoăn rằng Luật trẻ em năm 2016 xác định tuổi trẻ em Việt Nam là dưới 16 tuổi, trước khi chúng ta xác định lại độ tuổi trẻ em để cho phù hợp với quy định của Liên hiệp quốc thì cần quan tâm nhiều hơn tới nhóm đối tượng từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi, vì cho dù công nhận hay không công nhận thì nhóm đối tượng này vẫn đang là đối tượng trẻ em đúng danh nghĩa căn cứ trên đặc điểm tâm sinh lý. “Bổ sung thêm nhóm đối tượng này có lẽ việc tăng thêm ngân sách thì cũng không phải là nhiều và nếu hỗ trợ nhóm bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính phục hồi tái hòa nhập cộng đồng thành công thì theo tôi cũng là điều nên làm ở nhóm tuổi từ 16-18 tuổi” - bà Hoa nói.

Một số đại biểu cũng đề nghị bổ sung thêm đối tượng được trợ giúp pháp lý như người bị buộc tội có nhược điểm về thể chất mà không thể tự bào chữa, người có nhược điểm về tâm thần hoặc người dưới 18 tuổi, hoặc sửa đổi một số nội dung cho phù hợp với các bộ luật liên quan.

Cơ chế hỗ trợ, khuyến khích các tổ chức cá nhân tham gia trợ giúp pháp lý cũng được các đại biểu quan tâm. Đại biểu Cao Thị Giang (Quảng Bình), Dự thảo luật quy định Nhà nước khuyến khích ghi nhận và tôn vinh các cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia đóng góp, hỗ trợ hoạt động trợ giúp pháp lý tại Khoản 3, Điều 4, nhưng lại không quy định chính sách, biện pháp cụ thể thiết thực để thu hút khuyến khích tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức, cá nhân tích cực tham gia công tác trợ giúp pháp lý. Đại biểu đề nghị cần tạo lập các cơ chế để thu hút nhiều hơn sự tham gia của các tổ chức, cá nhân trong xã hội và hoạt động này không chỉ bằng nguồn lực của họ mà cả bằng nguồn lực của nhà nước, san sẻ trách nhiệm của nhà nước với xã hội. Một mặt vừa tận dụng được trí tuệ, trình độ vào nguồn lực trong xã hội; mặt khác, góp phần giảm gánh nặng cho nhà nước về tổ chức biên chế, ngân sách đào tạo, bồi dưỡng văn hóa cán bộ và chi phí hành chính…

Kết thúc buổi thảo luận, Bộ trưởng Tư pháp Lê Thành Long tiếp thu ý kiến của các đại biểu, đồng thời giải thích rằng Luật Trợ giúp pháp lý hiện hành có sáu đối tượng, sáu diện và Dự thảo luật trình Quốc hội hôm nay có 14 nhóm người, diện người được hưởng trợ giúp pháp lý so với pháp luật hiện hành tăng từ 17 triệu lên 31 triệu. Những người bây giờ đang thụ hưởng trợ giúp pháp lý theo quy định của pháp luật không thay đổi. Bộ trưởng cũng khẳng định sẽ cùng với cơ quan chủ trì thẩm tra nghiên cứu tiếp thu giải trình một cách kỹ lưỡng và nghiêm túc.

NGỌC ÁNH

Lượt xem: 216